ALpeRenBuGRa
Üye
Peygamberimiz Hz. Muhammed (SAV) ve Kalb Hastalıkları
Peygamberimiz Hz. Muhammed (SAV) ve Kalb Hastalıkları
Geçmişte ve asrımızda insan sağlığını tehdit eden ve en önemli hastalıklar yüksek tansiyon (hipertansiyon) ve damar sertliği (atheroskleroz)dir. Bu hastalığa yakalanmadan önce tedbir alınması bu hastalığın meydana gelme nisbetini azaltır. Hastalığa yakalandıktan sonra da yan tesiri az olan tedavi yollarını (beslenme yoluyla) denemek en iyi metot olacaktır.
Yüce Rehberimizin ve Yüce Beyanda çocuk beslenmesinde anne sütünü tavsiye ettiğini bilmekteyiz. Bugünkü tıbbın bilgileri ışığında az anne sütü alanlarda, bir diğer ifadeyle ek gıdalara erken başlayanlarda ileride damar sertliği büyük nispette meydana gelmektedir(1)
Yüce Peygamberimiz “Zeytin yağı yiyin ve sürünün” (İbni Ma’ce) buyurduğu malumumuzdur. Damar sertliğinde bir ara zeytinyağından kaçılıyordu. Şimdi durum son derece değişti. Zeytinyağı son zamanlarda övücü yayınlara konu olmaktadır(2a). Bu açıdan zeytinyağının çok elverişli ve iyi bir yağ türü olduğunu da söyleyelim(3a). Çocuklar açısından ise zeytinyağı barsağa müleyyim olmasının yanı sıra gelişim açısından ehemmiyet taşır. Zeytinyağından temin edebileceğimiz araşidonik asit bir esansiyel yağ asididir ve gelişim yönünden önemlidir. Damar sertliği yönünden sıvı yağlar tercih edilmektedir. Margarinler ise bu açıdan mahzurludur. Sıvı yağlar damar sertliğini engelleyicidir. Bitkilerden elde edilmiş yağların kolesterol ihtiva etmelerinden başka bitkilerden elde edilen trigliseridler de hayvansal kaynaklı trigliseridlerin karşıtı bir etki gösterirler. Nebati trigliseridler kolesterolün düzenlenmesi üzerine olumlu etki yaparak kandaki seviyesini düşürürler ve aynı zamanda trombositlerin (pıhtılaşma hücreleri) kümeleme kabiliyetini azaltarak (5a) enfarktüs ve damar tıkanması riskini azaltırlar. İmam-ı Tirmizi rivayetinde İbni Ömerden merfuan Peygamberimiz “Üç şey reddolunmaz. Biri süt, biri yastık, biri de yağ” buyrulmuştur. “Bu yağ yerden çıkan yağdır”, ifadesini İmam-ı Kastalani’de görüyoruz (4) Yani Peygamberimiz sıvı yağlara yönlendirmeyle damar sertliğini önlemiş oluyor. Burada bahsedilen sütün de yüksek tansiyon önleyici hususiyeti vardır. 2 fincan sütte 500 mg. potasyum bulunmaktadır (2b). Diyetteki yüksek potasyumun yüksek tansiyonu düşürdüğüne dair yayınlar vardır(6,7). Yüce Rehberimizin yemeyi tavsiye etti incir, üzüm, kavun da potasyum yönünden zengin olmakla yüksek tansiyon tedavisinde faydalıdır(2b,4). Peygamberimizin et yerken de tavuk gibi yağı az etleri (8), koyun etinden de kol ve pazı kısımlarını tercih etmesi hayvani yağdan uzak bir diyet seçmek yani damar sertliğinden koruyucu bir gıda almak demektir(4). Yüce Rehberimizin yağı alınmış sütün peynirini yediği (4) ve bunda da yağ nispetinin çok az olduğu (9), malumumuzdur. Yani bu kalb hastalıklarına karşı koruyucu bir beslenme tarzı oluyor. Damar sertliğinden korunmak için besinlerin içinde kolin ve inositol bulunması tavsiye edilmektedir. Bunların da en çok bulunduğu kaynak tahıl kabuklarıdır (10). Yüce Rehherimizin de kepekli ekmek yemeyi tercih ettiğini biliyoruz. Bu tip beslenmenin damar sertliğine karşı koruyucu olmasının yanı sıra barsak kanserlerini önleyici olduğunu başka bir makalede ele almıştık.
Damar sertliğinde rol alan diğer mühim sebepler ise sigara, alkol, şişmanlık ve doğum kontrol haplarıdır. Bunlar damar sertliğini önleyici HDL’yi kanda azaltarak bu tesiri yaparlar. Her 10 kg. ağırlık artışına karşılık küçük tansiyonda 3 mm Hg’lik bir artış olmaktadır(2c). Bu faktörlerin Yüce dinimizce de hoş karşılanmadığını bilmekteyiz. Bu hususta Sofuzade Seyyid Hasan’ın “Mecma ‘ul Adab” isimli eserine bakalım “Hayırlı zamanlardan sonra, İslam içine arız olan bid’at ikidir: Birincisi doyuncaya kadar yemek, ikincisi un elemektir.” Nitekim kepekli ekmeğin damar sertliğini önleyici olduğunu, şişmanlığın da bu hususla ilgili risk faktörü olduğunu yukarıda belirtmiştik(11). Yine bununla ilgili olarak ‘‘Çok acıkmadan yemek yememeli ve çok fazla doymadan, henüz iştihası varken elini yemekten çekmelidir. Böyle yemek yiyenler için: Tabibe muhtaç olmaz” buyrulmuştur (11). Yüce Rehberimiz “Sofranızı yeşillik ile süsleyiniz” buyurmuştur. Benzer sözleri İbrahim En— Nahafi ve Hasan—ül—Basri de söylemiştir’’(l1) Yeşil yapraklı sebzelerin sodyumsuz olduğu ve yüksek tansiyon tedavisinde tuzsuz diyet kullanıldığı da malumumuzdur. Yine Yüce Rehberimizin tavsiye ettiği kavun, karpuz, incir, burma vs. de de sodyum çok az bulunduğunu, buna karşılık balın tansiyonu düşürmede tesirli olan yüksek miktarda potasyum bulundurduğunu da biliyoruz. (2b, 5b) Hafif ve orta derecede tansiyonlarda bu tip uygulamayla tansiyonun kontrol altına alındığını gösteren yayınlar vardır(12, 1 3).
Soğan yemek hususunda Ebu Davud’dan naklen Hz. Aişe’ye soğandan sordular: Resulullah’ın (s.a.v) son yediği yemeğin içerisinde soğan vardı, buyurdu. Sahihaynda sabit olmuştur ki, Resulullah (s.a.v) soğan yiyeni mescide girmekten menetmiştir. Bundan murat çiğ yiyeni menetti demektir. Zira kokusundan müslümanlar incinirler (4). Peygamberimizin pişmiş soğan yediği anlatılmaktadır. Soğanın ve sarımsağın hiperlipidemi (konda yağın yüksekliği), kan pıhtılaşma değişiklikleri ve damar sertliğine karşı tesirli olduğuna dair geniş neşriyat vardır. Burada tesirli madde ise içindeki allicindir. Allicin bir diallil disülfid ve diallil trisülfiddir.(14, 16). Ayrıca sarımsağın tansiyon düşürücü olduğu da ilmen ispatlanmıştır.(17) Yaşlılarda tansiyonun önemli bir belirtisi de burun kanamasıdır. Tıbb-i Nebevi kitaplarına baktığımızda Erıknına adındaki bir tabibin bu gaye ile kereviz verdiğini görüyoruz(18). Kerevizin içindeki kolin askorbatın tansiyon düşürücü olduğu da tespit edilmiştir(19).
Şişmanlığın damar sertliği, şeker hastalığı ve yüksek tansiyon yönünden risk taşıdığını belirtmiştik. Nitekim Hz. Ömer de “Çok yemekten sakınınız. Zira çok yemek, insanın cismine ağırlık verir ve hastalık meydana getirir” (18) buyurmakla yukarıdaki riske işaret eder. İbni Sina da zayıfların şişmanlatılması, şişmanların zayıflatılması hususuna Kanun’unda yer vermiştir. (20) Yaşlılarda önemli bir hastalığın yüksek tansiyon olduğunu ve bunun tedavisinde tuz kısıtlaması yapılması gerektiğini biliyoruz. Nitekim İbni Sina’nın yaşlıların yemeklerine az tuz koymalarını ve yürümelerini tavsiye ettiğini yayınlardan öğreniyoruz. (21)
Dr. Kenan DİLDAR
Literatür:
1) Meriç,N.:Pediatri, Bursa 1983 5: 59.
2) Sencer t.: Beslenme ve Diyet. Beta yay. st. 1983. a)325 b) 306 c) 96. 108, d) 326.
3) Hatemi, 1-4.: Beslenme. Sermet matb. st. 1984, a)41 b) 151.
4) İmam-ı Kastalani: Mevalıib-i Ledünniyye, Semerkand yay. İst. 1972 5: 305 — 319.
5) Arı, 0.:Hipertansiyon. Bozok matb. st. 1987 al 115, 97 b) 103. 104.
6) Parfrey P. 5. et al: Lancet 1:59, 1981.
7) Skrabal, F. et. al:Lancet 2: 895. 1981.
8) Karı,can, ü.’ Aile ve Çocuk, st. Sayılı matb. 1984 5: 344.
9)Aral, K. ve ark.: Tıbbi Biyokimya. A.0.matb. Ank. 1976 5: 192.
10) Hauser, G.: özel Beslenme.Dilek matb. ist. 2. baskı. s:218, 220.
11) Safuzade Seyyid Hasan: Mecmaul Adab, Güryay matb. st. 1975 5: 307.
12) Moryan,T.: L_ancet. 1:227,1978.
13) Ram, CV.: Arch İntern Med.
14): 1015, 1981. 14) Gupta, N:1 nd. J. Med. Res. 54: 48, 1966.
15) Sainani GS: .3. AssO, Phys. İndia. 27: 707. 1979.
16) Adetumbi, M.: Alllum sativum. Medical Hypotheses. 12:231,1983.
17) Malik, Z.: J.Pakistan med As 50. 31: 12, 1981.
18) Eroğlu, A:Şifali Bitkiler ve Tıbb-i Nebevi, Arben matb. st. 1977 s: 42,129.
19) Kavalalı, G.. Akcasu, A.: ğ. pium graveolens bitkisinin tansiyon düşürücü etkisi. Tip Bilimleri Araştırma Derg.5(4) :381.
20) Terzioğlu, A.: İbn-i Sina’nın tababeti ve Avrupaya tesirleri. İbn-i Sina. TTK yay, Ank.1985: 49.
21) Vöndemli, R: İbn-i Sina. İç Anadolu Tip Dergisi 1(1)43, 1987.
Geçmişte ve asrımızda insan sağlığını tehdit eden ve en önemli hastalıklar yüksek tansiyon (hipertansiyon) ve damar sertliği (atheroskleroz)dir. Bu hastalığa yakalanmadan önce tedbir alınması bu hastalığın meydana gelme nisbetini azaltır. Hastalığa yakalandıktan sonra da yan tesiri az olan tedavi yollarını (beslenme yoluyla) denemek en iyi metot olacaktır.
Yüce Rehberimizin ve Yüce Beyanda çocuk beslenmesinde anne sütünü tavsiye ettiğini bilmekteyiz. Bugünkü tıbbın bilgileri ışığında az anne sütü alanlarda, bir diğer ifadeyle ek gıdalara erken başlayanlarda ileride damar sertliği büyük nispette meydana gelmektedir(1)
Yüce Peygamberimiz “Zeytin yağı yiyin ve sürünün” (İbni Ma’ce) buyurduğu malumumuzdur. Damar sertliğinde bir ara zeytinyağından kaçılıyordu. Şimdi durum son derece değişti. Zeytinyağı son zamanlarda övücü yayınlara konu olmaktadır(2a). Bu açıdan zeytinyağının çok elverişli ve iyi bir yağ türü olduğunu da söyleyelim(3a). Çocuklar açısından ise zeytinyağı barsağa müleyyim olmasının yanı sıra gelişim açısından ehemmiyet taşır. Zeytinyağından temin edebileceğimiz araşidonik asit bir esansiyel yağ asididir ve gelişim yönünden önemlidir. Damar sertliği yönünden sıvı yağlar tercih edilmektedir. Margarinler ise bu açıdan mahzurludur. Sıvı yağlar damar sertliğini engelleyicidir. Bitkilerden elde edilmiş yağların kolesterol ihtiva etmelerinden başka bitkilerden elde edilen trigliseridler de hayvansal kaynaklı trigliseridlerin karşıtı bir etki gösterirler. Nebati trigliseridler kolesterolün düzenlenmesi üzerine olumlu etki yaparak kandaki seviyesini düşürürler ve aynı zamanda trombositlerin (pıhtılaşma hücreleri) kümeleme kabiliyetini azaltarak (5a) enfarktüs ve damar tıkanması riskini azaltırlar. İmam-ı Tirmizi rivayetinde İbni Ömerden merfuan Peygamberimiz “Üç şey reddolunmaz. Biri süt, biri yastık, biri de yağ” buyrulmuştur. “Bu yağ yerden çıkan yağdır”, ifadesini İmam-ı Kastalani’de görüyoruz (4) Yani Peygamberimiz sıvı yağlara yönlendirmeyle damar sertliğini önlemiş oluyor. Burada bahsedilen sütün de yüksek tansiyon önleyici hususiyeti vardır. 2 fincan sütte 500 mg. potasyum bulunmaktadır (2b). Diyetteki yüksek potasyumun yüksek tansiyonu düşürdüğüne dair yayınlar vardır(6,7). Yüce Rehberimizin yemeyi tavsiye etti incir, üzüm, kavun da potasyum yönünden zengin olmakla yüksek tansiyon tedavisinde faydalıdır(2b,4). Peygamberimizin et yerken de tavuk gibi yağı az etleri (8), koyun etinden de kol ve pazı kısımlarını tercih etmesi hayvani yağdan uzak bir diyet seçmek yani damar sertliğinden koruyucu bir gıda almak demektir(4). Yüce Rehberimizin yağı alınmış sütün peynirini yediği (4) ve bunda da yağ nispetinin çok az olduğu (9), malumumuzdur. Yani bu kalb hastalıklarına karşı koruyucu bir beslenme tarzı oluyor. Damar sertliğinden korunmak için besinlerin içinde kolin ve inositol bulunması tavsiye edilmektedir. Bunların da en çok bulunduğu kaynak tahıl kabuklarıdır (10). Yüce Rehherimizin de kepekli ekmek yemeyi tercih ettiğini biliyoruz. Bu tip beslenmenin damar sertliğine karşı koruyucu olmasının yanı sıra barsak kanserlerini önleyici olduğunu başka bir makalede ele almıştık.
Damar sertliğinde rol alan diğer mühim sebepler ise sigara, alkol, şişmanlık ve doğum kontrol haplarıdır. Bunlar damar sertliğini önleyici HDL’yi kanda azaltarak bu tesiri yaparlar. Her 10 kg. ağırlık artışına karşılık küçük tansiyonda 3 mm Hg’lik bir artış olmaktadır(2c). Bu faktörlerin Yüce dinimizce de hoş karşılanmadığını bilmekteyiz. Bu hususta Sofuzade Seyyid Hasan’ın “Mecma ‘ul Adab” isimli eserine bakalım “Hayırlı zamanlardan sonra, İslam içine arız olan bid’at ikidir: Birincisi doyuncaya kadar yemek, ikincisi un elemektir.” Nitekim kepekli ekmeğin damar sertliğini önleyici olduğunu, şişmanlığın da bu hususla ilgili risk faktörü olduğunu yukarıda belirtmiştik(11). Yine bununla ilgili olarak ‘‘Çok acıkmadan yemek yememeli ve çok fazla doymadan, henüz iştihası varken elini yemekten çekmelidir. Böyle yemek yiyenler için: Tabibe muhtaç olmaz” buyrulmuştur (11). Yüce Rehberimiz “Sofranızı yeşillik ile süsleyiniz” buyurmuştur. Benzer sözleri İbrahim En— Nahafi ve Hasan—ül—Basri de söylemiştir’’(l1) Yeşil yapraklı sebzelerin sodyumsuz olduğu ve yüksek tansiyon tedavisinde tuzsuz diyet kullanıldığı da malumumuzdur. Yine Yüce Rehberimizin tavsiye ettiği kavun, karpuz, incir, burma vs. de de sodyum çok az bulunduğunu, buna karşılık balın tansiyonu düşürmede tesirli olan yüksek miktarda potasyum bulundurduğunu da biliyoruz. (2b, 5b) Hafif ve orta derecede tansiyonlarda bu tip uygulamayla tansiyonun kontrol altına alındığını gösteren yayınlar vardır(12, 1 3).
Soğan yemek hususunda Ebu Davud’dan naklen Hz. Aişe’ye soğandan sordular: Resulullah’ın (s.a.v) son yediği yemeğin içerisinde soğan vardı, buyurdu. Sahihaynda sabit olmuştur ki, Resulullah (s.a.v) soğan yiyeni mescide girmekten menetmiştir. Bundan murat çiğ yiyeni menetti demektir. Zira kokusundan müslümanlar incinirler (4). Peygamberimizin pişmiş soğan yediği anlatılmaktadır. Soğanın ve sarımsağın hiperlipidemi (konda yağın yüksekliği), kan pıhtılaşma değişiklikleri ve damar sertliğine karşı tesirli olduğuna dair geniş neşriyat vardır. Burada tesirli madde ise içindeki allicindir. Allicin bir diallil disülfid ve diallil trisülfiddir.(14, 16). Ayrıca sarımsağın tansiyon düşürücü olduğu da ilmen ispatlanmıştır.(17) Yaşlılarda tansiyonun önemli bir belirtisi de burun kanamasıdır. Tıbb-i Nebevi kitaplarına baktığımızda Erıknına adındaki bir tabibin bu gaye ile kereviz verdiğini görüyoruz(18). Kerevizin içindeki kolin askorbatın tansiyon düşürücü olduğu da tespit edilmiştir(19).
Şişmanlığın damar sertliği, şeker hastalığı ve yüksek tansiyon yönünden risk taşıdığını belirtmiştik. Nitekim Hz. Ömer de “Çok yemekten sakınınız. Zira çok yemek, insanın cismine ağırlık verir ve hastalık meydana getirir” (18) buyurmakla yukarıdaki riske işaret eder. İbni Sina da zayıfların şişmanlatılması, şişmanların zayıflatılması hususuna Kanun’unda yer vermiştir. (20) Yaşlılarda önemli bir hastalığın yüksek tansiyon olduğunu ve bunun tedavisinde tuz kısıtlaması yapılması gerektiğini biliyoruz. Nitekim İbni Sina’nın yaşlıların yemeklerine az tuz koymalarını ve yürümelerini tavsiye ettiğini yayınlardan öğreniyoruz. (21)
Dr. Kenan DİLDAR
Literatür:
1) Meriç,N.:Pediatri, Bursa 1983 5: 59.
2) Sencer t.: Beslenme ve Diyet. Beta yay. st. 1983. a)325 b) 306 c) 96. 108, d) 326.
3) Hatemi, 1-4.: Beslenme. Sermet matb. st. 1984, a)41 b) 151.
4) İmam-ı Kastalani: Mevalıib-i Ledünniyye, Semerkand yay. İst. 1972 5: 305 — 319.
5) Arı, 0.:Hipertansiyon. Bozok matb. st. 1987 al 115, 97 b) 103. 104.
6) Parfrey P. 5. et al: Lancet 1:59, 1981.
7) Skrabal, F. et. al:Lancet 2: 895. 1981.
8) Karı,can, ü.’ Aile ve Çocuk, st. Sayılı matb. 1984 5: 344.
9)Aral, K. ve ark.: Tıbbi Biyokimya. A.0.matb. Ank. 1976 5: 192.
10) Hauser, G.: özel Beslenme.Dilek matb. ist. 2. baskı. s:218, 220.
11) Safuzade Seyyid Hasan: Mecmaul Adab, Güryay matb. st. 1975 5: 307.
12) Moryan,T.: L_ancet. 1:227,1978.
13) Ram, CV.: Arch İntern Med.
14): 1015, 1981. 14) Gupta, N:1 nd. J. Med. Res. 54: 48, 1966.
15) Sainani GS: .3. AssO, Phys. İndia. 27: 707. 1979.
16) Adetumbi, M.: Alllum sativum. Medical Hypotheses. 12:231,1983.
17) Malik, Z.: J.Pakistan med As 50. 31: 12, 1981.
18) Eroğlu, A:Şifali Bitkiler ve Tıbb-i Nebevi, Arben matb. st. 1977 s: 42,129.
19) Kavalalı, G.. Akcasu, A.: ğ. pium graveolens bitkisinin tansiyon düşürücü etkisi. Tip Bilimleri Araştırma Derg.5(4) :381.
20) Terzioğlu, A.: İbn-i Sina’nın tababeti ve Avrupaya tesirleri. İbn-i Sina. TTK yay, Ank.1985: 49.
21) Vöndemli, R: İbn-i Sina. İç Anadolu Tip Dergisi 1(1)43, 1987.
