crazy_amigo06
Üye
çin Seddi.....
Yüzyıllar boyunca Çinliler yabancıları sınırları dışında tutmak için yalnızca bir sur değil uçsuz bucaksız bir sur şebekesi kurmuştu. Şimdiyse biri yazar, biri fotoğrafçı iki yabancı, arabayla surları takip ederek Çin'in kırsal kesiminin derinliklerine doğru bir yolculuğa çıktı.
okuyacağınız ilginç öyküye dair ipuçlarını bu alıntıda bulabilirsiniz.
Şanşi’de, İç Moğolistan sınırından önceki son köy olan Ninğlu’da durdum. Nüfus 120’ydi ve köyün çevresi bir kilometreden uzun tarihi bir garnizon suruyla çevriliydi. Yaşlılar köy meydanında oturmuş, güneşin tadını çıkarıyordu.
Çin köylerinde yerel tarihi bilen birileri olup olmadığını sık sık soruyordum ve bazen insanlar beni yaşlı bir adama ya da amatör bir tarihçiye yönlendiriyordu. Çin tarihinin kaynakları mütevazı olabiliyordu; devlet memuru olan arkeologlar ve tarihçiler o kadar çok çalışıyordu ve o kadar kısıtlı bütçeleri vardı ki, çoğunlukla Ninğlu gibi yerlere ayıracak zaman bulamıyorlardı. Konuştuğum bilim adamları hep aynı şeyi vurgular: Yerel belleğin değerini küçümseme.
Meydandaki yaşlılar sorumu hemen yanıtladı: “Yaşlı Çın ile konuş.” Adı Çın Cın idi ve 53 yaşındaydı. Bir dönümden küçük kurak tarlasında çalışan Çın patates ekiyordu ve beş koyunu vardı. Yıllık geliri 300 milyon lira civarındaydı. Gözlüğü kalın siyah çerçeveliydi ve kır saçları kısacık kesilmişti. Çın beni evine götürdü ve bir çekmeceden zımbalanmış bir tomar pirinç kâğıdı çıkardı. Kapakta şöyle yazıyordu: Ninğlu Tarihi/Araştırma 22 Ocak 1992’de Başladı.
Kitabı açtım ve Çın’in özenli yazısını okumaya başladım: “Şehrin etrafı, İmparator Cyacinğ’in (1543) 22. yılında surlarla çevrildi ve İmparator Vanli’nin birinci yılında (1573) surların üzeri fırınlanmış tuğlalarla kaplandı.”Onlarca sayfa, yüzlerce tarih vardı. Çizimler ve haritalar vardı. Kitabı karıştırırken otomobille hiç olmazsa üç saatlik yolda bir fotokopici olmasını diledim. Yaşlı Çın, “Yerel arşivlerde çalıştım,” diye anlattı, “sonra da burada, bir şeyler anımsayan yaşlılarla konuştum. Bu işe başladığımdan beri bazıları öldü. İşim geçen yıl bitti.”
Çın, Han hanedanından kalma bir surun yakınlarında bulduğu çömlek parçalarını gösterdi. Bu bölgede üç farklı hanedandan kalma istihkâmlar vardı ve Yaşlı Çın beni harabelere götürmeyi teklif etti. Kuzeye, dağlara doğru gittik ve Çın beni bodur çalılarla ve kuru sel yataklarıyla dolu yüksek bir vadiye çıkardı. Yaşlı Çın, tam da Çinli köylüler gibi yavaş, telaşsız yürüyordu: ellerini arkasında kavuşturmuş, başı düşünceli bir şekilde öne eğilmiş.
Çın, Kuzey Vey hanedanı (İS 386–534) surunu gösterdi, kuzeydoğuya ilerleyen, yarım metre yüksekliğinde belli belirsiz bir sırt. Han hanedanının (İÖ 206–İS 220) duvarı o kadar küçüktü ki Çın’ın yardımı olmasaydı bunu fark etmem mümkün değildi. Onun paralelinde de Minğ suru vardı, iki metre yüksekliğindeydi ve tepelerden doğuya uzanıyordu. Yolun surla kesiştiği yerdeki surun ortasına gömülü taş levhada İç Moğolistan yazıyordu. Minğ surları hâlâ siyasi bir amaca hizmet ederek, Şanşi ve İç Moğolistan arasındaki sınırı belirliyor. Surlar ekonomik bir ayrımı da temsil ediyor: Bu yöredeki köylüler, Şanşi’nin bazı yerlerinde toprak kullanım harcı daha düşük olduğu için seddin güneyinde tarım yapmayı yeğlediklerini anlattı.
Yaşlı Çın evine döndüğümüzde bir harita çıkarıp köyün asıl adının Ninğşi Hulu olduğunu söyledi. Adın çevirisiyse şöyle: Hu’yu Durdur.Çın gülümseyerek, “Aslında bu yabancıları öldür demek” diyor. “Şuna bak.’’ Haritada, 15 kilometre doğudaki bir başka köyü gösteriyor: Veylu. Hu’nun Kanını Dondur. 25 kilometre batıda: Pohubu. Hu’yu Mahvet. Bundan 30 kilometre ötede: Şahukoğ. Hu’yu Kes. Bugün bu köyler “hu” sözcüğünü “kaplan” anlamına gelen işaretle yazıyor. Bu değişiklik, Mançu asıllı yöneticileri kuzeyli kabilelerden gelen ve sınır surlarının ötesinden gelenlerin tanımı konusunda duyarlı olan Çinğ hanedanı zamanında yapılmış.
Yaşlı Çın, beni elimi sıkarak uğurladı. Çın, “Bir dahaki sefere gelirken,” diyor, “bir arkeolog getirmeye çalış. Olur mu?
Makalenin tamamını National Geographic dergisinin sayfalarında bulabilirsiniz.
Keşfe Devam
Keşfe Devam bölümünde National Geographic ekibi en iyi kaynaklarını ve bilgilerini paylaşmaktadır. Araştırma Bölümü'ne özel teşekkürler.
Bunu Biliyor muydunuz?
Kuzeybatı Çin’in çorak topraklarında yüzyıllar boyu kumlar altında kalmış 80 kilometrelik bir duvar parçası ortaya çıkarıldı; Çin hükümeti bu haberi geçtiğimiz Ekim ayında verdi. Bu kazı çok büyük bir haber çünkü bu küçük duvar aslında çok daha büyük bir yapının parçası: Çin Seddi’nin. Her ne kadar Çin Seddi’nin tek bir duvar olduğu kanısı yaygınsa da gerçekte set, 2000 yıllık bir süreçte farklı hanedanların inşa ettikleri bir dizi duvardan oluşuyor. Geçmişte Çin Seddi savunma amaçlı kullanılmış olsa da bugün Çin’in simgesi haline geldi ve tabii turistleri cezbediyor.
Associated Press’in bildirdiğine göre seddin yeni keşfedilen bölümü, özerk Ningxia bölgesindeki Helan Dağı’nda bulunmuş. Uzmanlar duvarın 1531’de inşa edildiğini ve üç gözcü kulesinin kalenin tamir edildiği 1540’da eklendiğini düşünüyorlar. Duvar parçası 6.4 metre yüksekliğinde, altta 6 metre üstte ise 3.3 metre genişliğinde. Yedi drenaj yolu ve bazı düzlüklerde de taş destekler var.
Bunun gibi yeni keşifler pek sıra dışı sayılmaz; 2002 Ağustos’unda Ningxia’yla batıda sınır oluşturan Gansu eyaletinde arkeologlar 2000 yıllık bir başka duvar parçası bulmuşlardı.
— Christy Ullrich
İlgili Linkler
Çin Tarihi
emuseum.mnsu.edu/prehistory/china/index.html
Zaman içinde yolculuk: antik Çin’den (İÖ 12,000 – İÖ 221) daha sonraki görkemli Çin’e (1279-1911). Minnesota State University’nin bu sitesi tarihsel dönemlerle ilgili haritalar, Çin hanedanları dizini ve bibliyografya içeriyor.
Çin Seddi Maratonu
Yarışa var mısınız? Çin Seddi Maratonu’nda koşanları bunun eşsiz bir deneyim olduğunu söylüyorlar: Kırlık alanlardaki düz araziler Çin Seddi boyunca ilerleyen 3700 basamağa yer açıyorlar. Resmî maraton sitesine girip nasıl katılacağınızı öğrenin.
Kaynakça
Lindesay, William. Alone on the Great Wall. (Çin Seddi Boyunca) Fulcrum Publishing, 1991.
Michaud, Roland, Sabrina Michaud, and Michel Jan. The Great Wall of China (Çin Seddi). Abbeville Press Publishers, 2001.
Schwartz, Daniel and others. The Great Wall of China (Çin Seddi) Thames and Hudson, 2001.
Waldron, Arthur. The Great Wall of China: From History to Myth.(Çin Seddi: Tarihten mitolojiye) Cambridge University Press, 1998.
NGS Kaynakları
Supples, Kevin. China (Çin). National Geographic Books, 2002.
Jeffery, David. “China's Great Wall.” (Çin Seddi) National Geographic Explorer! (Ekim 2002), 16-20.
Lindesay, William. “World Wonders: The Great Wall.” (Dünya harikaları: Çin Seddi) National Geographic TRAVELER (Ekim1999), 234-235.
Lindesay, William Author Wilkinson, Julia Author. “Inside Beijing.” (Pekin’de) National Geographic TRAVELER (Eylül/Ekim 1998) 84-102.
McCormick, Frederick. “China’s Treasures.” (Çin’in Hazineleri) National Geographic (Ekim 1912), 996-1040.
Yüzyıllar boyunca Çinliler yabancıları sınırları dışında tutmak için yalnızca bir sur değil uçsuz bucaksız bir sur şebekesi kurmuştu. Şimdiyse biri yazar, biri fotoğrafçı iki yabancı, arabayla surları takip ederek Çin'in kırsal kesiminin derinliklerine doğru bir yolculuğa çıktı.
okuyacağınız ilginç öyküye dair ipuçlarını bu alıntıda bulabilirsiniz.
Şanşi’de, İç Moğolistan sınırından önceki son köy olan Ninğlu’da durdum. Nüfus 120’ydi ve köyün çevresi bir kilometreden uzun tarihi bir garnizon suruyla çevriliydi. Yaşlılar köy meydanında oturmuş, güneşin tadını çıkarıyordu.
Çin köylerinde yerel tarihi bilen birileri olup olmadığını sık sık soruyordum ve bazen insanlar beni yaşlı bir adama ya da amatör bir tarihçiye yönlendiriyordu. Çin tarihinin kaynakları mütevazı olabiliyordu; devlet memuru olan arkeologlar ve tarihçiler o kadar çok çalışıyordu ve o kadar kısıtlı bütçeleri vardı ki, çoğunlukla Ninğlu gibi yerlere ayıracak zaman bulamıyorlardı. Konuştuğum bilim adamları hep aynı şeyi vurgular: Yerel belleğin değerini küçümseme.
Meydandaki yaşlılar sorumu hemen yanıtladı: “Yaşlı Çın ile konuş.” Adı Çın Cın idi ve 53 yaşındaydı. Bir dönümden küçük kurak tarlasında çalışan Çın patates ekiyordu ve beş koyunu vardı. Yıllık geliri 300 milyon lira civarındaydı. Gözlüğü kalın siyah çerçeveliydi ve kır saçları kısacık kesilmişti. Çın beni evine götürdü ve bir çekmeceden zımbalanmış bir tomar pirinç kâğıdı çıkardı. Kapakta şöyle yazıyordu: Ninğlu Tarihi/Araştırma 22 Ocak 1992’de Başladı.
Kitabı açtım ve Çın’in özenli yazısını okumaya başladım: “Şehrin etrafı, İmparator Cyacinğ’in (1543) 22. yılında surlarla çevrildi ve İmparator Vanli’nin birinci yılında (1573) surların üzeri fırınlanmış tuğlalarla kaplandı.”Onlarca sayfa, yüzlerce tarih vardı. Çizimler ve haritalar vardı. Kitabı karıştırırken otomobille hiç olmazsa üç saatlik yolda bir fotokopici olmasını diledim. Yaşlı Çın, “Yerel arşivlerde çalıştım,” diye anlattı, “sonra da burada, bir şeyler anımsayan yaşlılarla konuştum. Bu işe başladığımdan beri bazıları öldü. İşim geçen yıl bitti.”
Çın, Han hanedanından kalma bir surun yakınlarında bulduğu çömlek parçalarını gösterdi. Bu bölgede üç farklı hanedandan kalma istihkâmlar vardı ve Yaşlı Çın beni harabelere götürmeyi teklif etti. Kuzeye, dağlara doğru gittik ve Çın beni bodur çalılarla ve kuru sel yataklarıyla dolu yüksek bir vadiye çıkardı. Yaşlı Çın, tam da Çinli köylüler gibi yavaş, telaşsız yürüyordu: ellerini arkasında kavuşturmuş, başı düşünceli bir şekilde öne eğilmiş.
Çın, Kuzey Vey hanedanı (İS 386–534) surunu gösterdi, kuzeydoğuya ilerleyen, yarım metre yüksekliğinde belli belirsiz bir sırt. Han hanedanının (İÖ 206–İS 220) duvarı o kadar küçüktü ki Çın’ın yardımı olmasaydı bunu fark etmem mümkün değildi. Onun paralelinde de Minğ suru vardı, iki metre yüksekliğindeydi ve tepelerden doğuya uzanıyordu. Yolun surla kesiştiği yerdeki surun ortasına gömülü taş levhada İç Moğolistan yazıyordu. Minğ surları hâlâ siyasi bir amaca hizmet ederek, Şanşi ve İç Moğolistan arasındaki sınırı belirliyor. Surlar ekonomik bir ayrımı da temsil ediyor: Bu yöredeki köylüler, Şanşi’nin bazı yerlerinde toprak kullanım harcı daha düşük olduğu için seddin güneyinde tarım yapmayı yeğlediklerini anlattı.
Yaşlı Çın evine döndüğümüzde bir harita çıkarıp köyün asıl adının Ninğşi Hulu olduğunu söyledi. Adın çevirisiyse şöyle: Hu’yu Durdur.Çın gülümseyerek, “Aslında bu yabancıları öldür demek” diyor. “Şuna bak.’’ Haritada, 15 kilometre doğudaki bir başka köyü gösteriyor: Veylu. Hu’nun Kanını Dondur. 25 kilometre batıda: Pohubu. Hu’yu Mahvet. Bundan 30 kilometre ötede: Şahukoğ. Hu’yu Kes. Bugün bu köyler “hu” sözcüğünü “kaplan” anlamına gelen işaretle yazıyor. Bu değişiklik, Mançu asıllı yöneticileri kuzeyli kabilelerden gelen ve sınır surlarının ötesinden gelenlerin tanımı konusunda duyarlı olan Çinğ hanedanı zamanında yapılmış.
Yaşlı Çın, beni elimi sıkarak uğurladı. Çın, “Bir dahaki sefere gelirken,” diyor, “bir arkeolog getirmeye çalış. Olur mu?
Makalenin tamamını National Geographic dergisinin sayfalarında bulabilirsiniz.
Keşfe Devam
Keşfe Devam bölümünde National Geographic ekibi en iyi kaynaklarını ve bilgilerini paylaşmaktadır. Araştırma Bölümü'ne özel teşekkürler.
Bunu Biliyor muydunuz?
Kuzeybatı Çin’in çorak topraklarında yüzyıllar boyu kumlar altında kalmış 80 kilometrelik bir duvar parçası ortaya çıkarıldı; Çin hükümeti bu haberi geçtiğimiz Ekim ayında verdi. Bu kazı çok büyük bir haber çünkü bu küçük duvar aslında çok daha büyük bir yapının parçası: Çin Seddi’nin. Her ne kadar Çin Seddi’nin tek bir duvar olduğu kanısı yaygınsa da gerçekte set, 2000 yıllık bir süreçte farklı hanedanların inşa ettikleri bir dizi duvardan oluşuyor. Geçmişte Çin Seddi savunma amaçlı kullanılmış olsa da bugün Çin’in simgesi haline geldi ve tabii turistleri cezbediyor.
Associated Press’in bildirdiğine göre seddin yeni keşfedilen bölümü, özerk Ningxia bölgesindeki Helan Dağı’nda bulunmuş. Uzmanlar duvarın 1531’de inşa edildiğini ve üç gözcü kulesinin kalenin tamir edildiği 1540’da eklendiğini düşünüyorlar. Duvar parçası 6.4 metre yüksekliğinde, altta 6 metre üstte ise 3.3 metre genişliğinde. Yedi drenaj yolu ve bazı düzlüklerde de taş destekler var.
Bunun gibi yeni keşifler pek sıra dışı sayılmaz; 2002 Ağustos’unda Ningxia’yla batıda sınır oluşturan Gansu eyaletinde arkeologlar 2000 yıllık bir başka duvar parçası bulmuşlardı.
Linkleri görüntülemek için kayıt olmalısınız
— Christy Ullrich
İlgili Linkler
Çin Tarihi
emuseum.mnsu.edu/prehistory/china/index.html
Zaman içinde yolculuk: antik Çin’den (İÖ 12,000 – İÖ 221) daha sonraki görkemli Çin’e (1279-1911). Minnesota State University’nin bu sitesi tarihsel dönemlerle ilgili haritalar, Çin hanedanları dizini ve bibliyografya içeriyor.
Çin Seddi Maratonu
Linkleri görüntülemek için kayıt olmalısınız
Yarışa var mısınız? Çin Seddi Maratonu’nda koşanları bunun eşsiz bir deneyim olduğunu söylüyorlar: Kırlık alanlardaki düz araziler Çin Seddi boyunca ilerleyen 3700 basamağa yer açıyorlar. Resmî maraton sitesine girip nasıl katılacağınızı öğrenin.
Kaynakça
Lindesay, William. Alone on the Great Wall. (Çin Seddi Boyunca) Fulcrum Publishing, 1991.
Michaud, Roland, Sabrina Michaud, and Michel Jan. The Great Wall of China (Çin Seddi). Abbeville Press Publishers, 2001.
Schwartz, Daniel and others. The Great Wall of China (Çin Seddi) Thames and Hudson, 2001.
Waldron, Arthur. The Great Wall of China: From History to Myth.(Çin Seddi: Tarihten mitolojiye) Cambridge University Press, 1998.
NGS Kaynakları
Supples, Kevin. China (Çin). National Geographic Books, 2002.
Jeffery, David. “China's Great Wall.” (Çin Seddi) National Geographic Explorer! (Ekim 2002), 16-20.
Lindesay, William. “World Wonders: The Great Wall.” (Dünya harikaları: Çin Seddi) National Geographic TRAVELER (Ekim1999), 234-235.
Lindesay, William Author Wilkinson, Julia Author. “Inside Beijing.” (Pekin’de) National Geographic TRAVELER (Eylül/Ekim 1998) 84-102.
McCormick, Frederick. “China’s Treasures.” (Çin’in Hazineleri) National Geographic (Ekim 1912), 996-1040.
))
