Ünlü Matematikçilerin Hayatları..

  • 19 Nisan 2010
  • 830 Okunma
  • 0 Cevap

Konu Durumu:
Daha fazla cevap için açık değil.
  1. Matematikçilerin Hayatı


    < Resmi açmak için tıklayın >

    AMET FERGANİ



    9. yüzyılın başlarında dünyaya geldiği kabul edilen ünlü matematik ve astronomi bilgini Ahmet Ferganî, çağının bilim ve kültür merkezlerinden olan Türkistan&#8217;ın Fergana bölgesindendir. Bilim ve kültür tarihimizin birinci elden kaynakları olan tezkireler (biyografik eserler)de doğum tarihi ile ilgili bir bilgi bulunmamakla birlikte kendisi gibi bir astronom olan babasının adının Muhammed, dedesinin ise Kesir olduğu kayıtlıdır.
    Ahmet Ferganî, ilk öğrenimini ünlü bilginlerin yetiştiği Fergana&#8217;da yaptı ve büyük bir ihtimalle astronomi konusundaki bilgilerini babasından aldı. Belli bir seviyeye geldikten sonra da mevcut bilgilerine yeni bilgiler katmak amacıyla da, çağının bilim, kültür ve aynı zamanda halifelik merkezi olan Bağdat&#8217;a geldi. Ömrünün yarısına yakınını burada geçiren Ferganî, kısa sürede matematik ve astronomi konularındaki bilgisini Bağdat bilim çevresine kabul ettirip, bilimin gelişmesine olan katkılarıyla bilim tarihinde adlarından övgüyle bahsedilen Abbasi halifelerinden Me&#8217;mun ve el-mütevekkil döneminin en ünlü bilginleri arasına girdi
    861 yılında halife el-Mütevekkil tarafından Nil ırmağı kıyısında yapılan ölçüm işlerini yürütmesi için Mısır&#8217;a gönderilen Ferganî&#8217;nin, bundan sonraki yaşamı bilinmiyor.

    ALİ KUŞCU
    (1474-1525)


    Türk-İslam Dünyası astronomi ve matematik alimleri arasında, ortaya koyduğu eserleriyle haklı bir şöhrete sahip Ali Kuşçu, Osmanlı Türklerinde, astronominin önde gelen bilgini sayılır. &#8220;Batı ve Doğu Bilim dünyası onu 15. yüzyılda yetişen müstesna bir alim olarak tanır.&#8221; Öyle ki; müsteşrik W .Barlhold, Ali Kuşcu&#8217;yu &#8220;On Beşinci Yüzyıl Batlamyos&#8217;u&#8221; olarak adlandırmıştır. Babası, Uluğ Bey&#8217;in kuşcu başısı (doğancıbaşı) idi. Kuşçu soyadı babasından gelmektedir. Asıl adı Ali Bin Muhammet&#8217;tir. Doğum yeri Maveraünnehir bölgesi olduğu ileri sürülmüşse de, adı geçen bölgenin hangi şehrinde ve hangi yılda doğduğu kesinlikle bilinmektedir.
    Ancak doğum şehri Semerkant, doğum yılının ise 15. yüzyılın ilk dörtte biri içerisinde olduğu kabul edilmektedir. 16 Aralık 1474 (h. 7 Şaban 879) tarihinde İstanbul&#8217;da ölmüş olup, mezarı Eyüp Sultan Türbesi hareminde bulunmaktadır. Ölüm tarihi; torunu meşhur astronom Mirim Çelebi&#8217;nin (ölümü, Edirne 1525) Fransça yazdığı bir eserin incelenmesi sonucu anlaşılmıştır. Mezar yerinin 1819 yılına kadar belirli olduğu ve hüsnü muhafazasının yapıldığı; ancak 1819 yılından sonra, Ali Kuşcu&#8217;ya ait mezarın yerine, zamanının nüfuzlu bir devlet adamının mezar taşının konmuş olduğu anlaşılmaktadır. Uluğ Bey&#8217;in Horasan ve Maveraünnehir hükümdarlığı sırasında, Semerkant&#8217;ta ilk ve dini öğrenimini tamamlamıştır. Küçük yaşta iken astronomi ve matematiğe geniş ilgi duymuştur.
    Devrinin en büyük bilginlerinden; Uluğ Bey , Bursalı Kadızade Rumi, Gıyaseddün Cemşid ve Mu&#8217;in al-Din el-Kaşi&#8217;den astronomi ve matematik dersi almıştır. Önce,Uluğ Bey, tarafından 1421 yılında kurulan Semerkant Rasathanesi ilk müdürü, Gıyaseddün Cemşid&#8217;in, kısa süre sonra da Rasathanenin ikinci müdürü Kadızade Rumi&#8217;nin ölümü üzerine, Uluğ Bey Rasathane-ye müdür olarak Ali Kuşcu&#8217;yu görevlendirmiştir. Uluğ Bey Ziyc&#8217;inin tamamlanmasında büyük emeği geçmiştir. Nasirüddün Tusi&#8217;nin Tecrid-ül Kelam adlı eserine yazdığı şerh, bu konuda da gayret ve başarısının en güzel delilini teşkil etmektedir. Ebu Said Han&#8217;a ithaf edilen bu şerh, Ali Kuşcu&#8217;nun ilk şöhretinin duyulmasına neden olmuştur. Kaynakların değerlendirilmesi sonucu anlaşılmaktadır ki; Ali Kuşcu yalnız telih eseriyle değil, talim ve irşadıyle devrini aşan bir bilgin olarak tanınmaktadır. Öyle ki; telif eserlerinin dışında, torunu Mirim Çelebi, Hoca Sinan Paşa ve Molla Lütfi (Sarı Lütfi) gibi astronomların da yetişmesine sebep olmuştur. Bu bilginlerle beraber, Ali Kuşcu&#8217;yu eski astronominin en büyük bilginlerinden birisi olarak belirtebiliriz.
    ESERLERİ:
    Ali Kuşcu&#8217;nun özellikle, matematik ve astronomi ile ilgili eserleri, gerçek ilmi kişiliğini ortaya koymaktadır. Bu eserlerinin adları şunlardır;
    Risale-i fi&#8217;l Hey&#8217;e (Astronomi Risalesi)
    Risale-i fi&#8217;l Fehiye (Fetih Risalesi)
    Risale-i Hisap (Aritmetik Risalesi)
    Risale-i Muhammediye (Cebir ve Hesap konularından bahseder)
    Tecrid&#8217;ül Kelam (Sözün Tecridi)
    Risale-i Adudiye Unkud-üz zvehir fi Man-ül Cevahir (Mücevherlerin Dizilmesinde Görülen Salkım) Vaaz İstiarad.

    CAHİT ARF
    (1910-1997)


    1910 yılında Selanik&#8217;te doğdu. Yüksek öğrenimini Fransa&#8217;da Ecole Normale Superieure&#8217;de tamamladı (1932). Bir süre Galatasaray Lisesi&#8217;nde matematik öğretmenliği yaptıktan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi&#8217;nde doçent adayı olarak çalıştı. Doktorasını yapmak için Almanya&#8217;ya gitti. 1938 yılında Göttingen Üniversitesi&#8217;nde doktorasını bitirdi. Yurda döndüğünde İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi&#8217;nde profesör ve ordinaryus profesörlüğe yükseldi. Burada 1962 yılına kadar çalıştı. Daha sonra Robert Koleji&#8217;nde Matematik dersleri vermeye başladı. 1964 yılında Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) bilim kolu başkanı oldu.
    Daha sonra gittiği Amerika Birleşik Devletleri&#8217;nde araştırma ve incelemelerde bulundu; Kaliforniya Üniversitesi&#8217;nde konuk öğretim üyesi olarak görev yaptı. 1967 yılında yurda dönüşünde Orta Doğu Teknik Üniversitesi&#8217;nde öğretim üyeliğine getirildi. 1980 yılında emekli oldu. Emekliye ayrıldıktan sonra TÜBİTAK&#8217;a bağlı Gebze Araştırma Merkezi&#8217;nde görev aldı. 1985 ve 1989 yılları arasında Türk Matematik Derneği başkanlığını yaptı.
    Arf İnönü Armağanı&#8217;nı (1948) ve TÜBİTAK Bilim Ödülü&#8217;nü kazandı (1974). Cebir ve Sayılar Teorisi üzerine uluslararası bir sempozyum 1990&#8242;da 3 ve 7 Eylül tarihleri arasında Arf&#8217;in onuruna Silivri&#8217;de gerçekleştirilmiştir. Halkalar ve Geometri üzerine ilk konferanslarda 1984&#8242;te İstanbul&#8217;da yapılmıştır. Arf, matematikte geometri kavramı üzerine bir makale sunmuştur. Cahit Arf 1997 yılının Aralık ayında bir kalp rahatsızlığı nedeniyle aramızdan ayrıldı&#8230;

    Kaynak: Büyük Larousse



    El-HARİZMİ

    Ebu Abdullah Muhammed bin Musa El-Harezmi, Özbekistan&#8217;da doğdu. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Hayatı hakkında çok fazla bilgi bulunmamaktadır. Batı bilim dünyasında en sürekli, en derin etkiler bırakmış matematikçi olarak tanınmıştır. (MS 770-840)
    Tam adı Muhammed Bin Musa el-Harezmi olan bu büyük bilim adamı, Horasan&#8217;da (Özbekistan&#8217;ın Karizmi kentinde) doğmuştur.Hayatının büyük bir bölümü Bağdat&#8217;da (Beytü&#8217;l Hikme&#8217;de) matematik, astronomi ve coğrafya konularında çalışarak geçmiştir.
    Cebirin kurucusu olan Harezmi&#8217;nin iki önemli matematik kitabı vardır; &#8220;Cebir&#8221; ve &#8220;Hint Hesabı&#8221;.Harezm&#8217;de temel eğitimini alan Harezmi gençlinin ilk yıllarında Bağdat&#8217;taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrenir.
    İlmi konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir aşkla bağlı olan Harezmi ilmi konularda çalışma idealini gerçekleştirmek için Bağdat&#8217;a gelir ve yerleşir. Devrinde bilginleri himayesi ile meşhur olan abbasi halifesi Mem&#8217;un Harezmideki ilim kabiliyetten haberdar olunca onu kendisi tarafından Eski Mısır, Mezopotamya, Grek ve Eski hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleştirilmiş Bağdat Saray Kütüphanesinin idaresinde görevlendirilir. Daha sonra da Bağdat Saray Kütüphanesindeki yabancı eserlerin tercümesini yapmak amacıyla kurulan bir tercüme akademisi olan Beyt&#8217;ül Hikme &#8216;de görevlendirilir. Böylece Harezmi Bağdat&#8217;ta inceleme ve araştırma yapabilmek için gerekli bütün maddi ve manevi imkanlara kavuşur. Burada hayata ait bütün endişelerden uzak olarak matematik ve astronomi ile ilgili araştırmalarına başlar.
    Bağdat bilim atmosferi içerisinde kısa zamanda üne kavuşan Harezmi Şam&#8217;da bulunan Kasiyun Rasathanesin&#8217;de çalışan bilim heyetinde ve yerkürenin bir derecelik meridyen yayı uzunluğunu ölçmek için Sincar Ovasına giden bilim heyetinde bulunduğu gibi Hint matematiğini incelemek için Afganistan üzerinden Hindistana giden bilim heyetine başkanlık da etmiştir.
    Harezmi &#8216;nin latinceye çevrilen eserlerinden olan El-Kitab &#8216;ul Muhtasar fi &#8216;l Hesab &#8216;il cebri ve &#8216;l Mukabele adlı eserinde ikinci dereceden bir bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini inceler.
    El Harizmi matematiğin yanısıra astronomi ve coğrafya ilimlerinde de eserler vermiştir. Astronomik cetvellerle ilgili kitaplar yazmış ve bu eserler 12. y.y. da Latince&#8217; ye çevrilmiştir. Bunu yanısıra Ptolemy&#8217;nin coğrafya kitabını düzeltmelerle yeniden yazmış, 70 tane bilim adamıyla birlikte çalışarak 830 yılında bir dünya haritası çizmiştir. Dünyanın çevresini ve hacmini hesaplama çalışmalarında yer almıştır. Güneş saatleri, usturlaplar ve saatler üzerine yazılmış eserleri de vardır.
    El Harizmi&#8217;nin en çok ilgi gören eserleri Kitabü&#8217;l muhtasar fi&#8217;l Cebr ve&#8217;l Mukabele ve Kitabü&#8217;l muhtasar fi Hisabü&#8217;l Hindi dir.
    Harizmi, doğu bilim dünyasında cebir ilmine ilişkin ilk eser yazan kişidir. Bu bilim dalı daha önce az çok işlenmiş ve kısmen geometriden ayrı bir ilim dalı olmaya başlamıştı. Birinci dereceden denklemler çözülebiliyordu, hatta hesaplama metodlarıyla ikinci dereceden denklemlere çözüm bulunuyordu. Fakat henüz ikinci derece denklemlerin köklerini bulma yöntemi geliştirilmemişti.
    İşte El Harizmi&#8217;nin El Cebr ve&#8217;l Mukabele kitabı ikinci dereceden denklemlerin çözüm yolunu sistemli olarak işleyen ilk eser niteliğindedir ve 600 yıldan uzun bir süre (15. yüzyıla kadar) el üstünde tutulmasının nedeni de budur.
    Harizmi&#8217;nin Denklem Grupları
    El Harizmi, adı geçen eserinde denklemleri iki grupta toplamaktadır:
    Birinci grupta, çözümleri derhal bulunabilen bizim bugünkü sembollerle ifade edersek
    x2 = ax
    x2 = n
    ax = n
    şeklindeki denklemlerdir.
    Bunların çözüm kurallarını gösterdikten sonra El- Harizmi ikinci denklem grubuna geçer.
    x2 + ax = n
    x2 +n = ax
    ax + n = x2
    Ve bunların çözümünü bugün bildiğimiz metotla yapar.
    Bu kitapta ayrıca, ikinci dereceden denklemlerin hangi durumlarda iki kökünün , hangi durumlarda çift kökünün olacağını ve hangi durumlarda denklemin reel kökü olamayacağını çok açık bir şekilde belirtmiştir. Bu kuralları bir öğretmen yeteneğiyle ortaya koyduktan sonra El Harizmi , bu kuralları geometrik olarak ispatlamıştır.
    Harizmi&#8217;nin bu eseri matematik tarihi bakımından çok önemli gelişmelere dayanak ve başlangıç olmuş 600 yıldan biraz daha fazla (15. y.y. sonuna kadar) matematik öğretimi için temel sayılmıştır. Eser, Endülüs medreseleri aracılığıyla Batı&#8217;ya geçmiştir. İlk Latince çevirisi 1183&#8242;te yapılmıştır. Roger Bacon, Fibonacci gibi bilim adamaları eseri hayranlıkla incelemişler, ve kendi öğretilerinde bu eserden faydalanmışlardır. 1486 yılında Leipzig Üniversitesi&#8217;nde okutulmaya başlanmıştır. 1598 -1599 yıllarında hala cebir biliminde tek kaynak Harizmi&#8217;nin bu eseridir.
    El Harizmi matematiğin yanısıra astronomi ve coğrafya ilimlerinde de eserler vermiştir. Astronomik cetvellerle ilgili kitaplar yazmış ve bu eserler 12. y.y. da Latince&#8217; ye çevrilmiştir. Bunun yanı sıra Ptolemy&#8217;nin coğrafya kitabını düzeltmelerle yeniden yazmış, 70 tane bilim adamıyla birlikte çalışarak 830 yılında bir dünya haritası çizmiştir. Dünyanın çevresini ve hacmini hesaplama çalışmalarında yer almıştır. Güneş saatleri, usturlaplar ve saatler üzerine yazılmış eserleri de vardır.
    Kaynak: Tebeşir

    GELENBEVİ İSMAİL EFENDİ
    (1730 - 1790)


    1730 yılında şimdiki Manisa&#8217;nın Gelenbe kasabasında doğan Gelenbevi İsmail efendi, Osmanlı İmparatorluğu matematikçilerindendir. Asıl adı İsmail&#8217;dir. Gelenbe kasabasında doğduğu için ikinci adı onun bu doğduğu kasabadan gelir. Daha çok Gelenbevi adıyla ün kazanmıştır.
    Önce, kendi çevresindeki bilginlerden ilk bilgilerini almıştır. Daha sonra, öğrenimini tamamlamak üzere İstanbul&#8217;a gitmiştir. Burada, çok değerli ve kültürlü öğretmenlerden yararlandı ve matematiğini oldukça ilerletti. Müderrislik sınavına girerek kazandı ve 33 yaşında müderris oldu. Bundan sonra kendisini tümüyle ilme verdi.
    Gelenbevi, eski yöntemle problem çözen son Osmanlı matematikçisidir. Sadrazam Halil Hamit paşa ve Kaptan-ı Derya Cezayirli hasan paşa&#8217;nın istekleri üzerine, Kasımpaşa&#8217;da açılan Bahriye Mühendislik Okulu&#8217;na altmış kuruşla matematik öğretmeni olarak atandı. Bu atama ona parasal yönüyle bir rahatlık getirdi.
    Bazı silahların hedefe vurmaması, padişah III. Selim&#8217;i kızdırmış ve Gelenbevi&#8217;yi huzura çağırarak ona uyarıda bulunmuştur. Hedefe olan uzaklığı tahmin ederek gerekli düzeltmeleri yapmış ve topların hedefe vurmalarını sağlamıştır. Gelenbevi&#8217;nin bu başarısı padişahın dikkatini çekmiş ve padişah tarafından ödüllendirilmiştir.
    Gelenbevi, Türkçe ve Arapça olmak üzere tam otuz beş eser bırakmıştır. Türkiye&#8217;ye logaritmayı ilk sokan Gelenbevi İsmail Efendi&#8217;dir.



    KERİM ERİM
    (1894 - 1952)


    İstanbul Yüksek Mühendis mektebi&#8217;ni bitirdikten (1914) sonra Berlin Üniversitesi&#8217;nde Albert Einstein&#8217;in yanında doktorasını yaptı (1919). Türkiye&#8217;ye dönünce, bitirdiği okulda öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı. Üniversite reformunu hazırlayan kurulda yer aldı. Yeni kurulan İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi&#8217;nde analiz profesörü ve dekan olduğu gibi Yüksek Mühendis Mektebi&#8217;nde de ders vermeye devam etti. Yüksek Mühendis Mektebi İstanbul Teknik Üniversitesi&#8217;ne dönüştürülünce buradan ayrıldı ve yalnızca İstanbul Üniversitesi&#8217;nde çalış-maya devam etti. Daha sonra burada ordinaryüs profesör oldu. 1948 yılında Fen Fakültesi Dekanlığı&#8217;na getirildi.
    1940 - 1952 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi&#8217;ne bağlı Matematik Enstitüsü&#8217;nün başkanlığını yaptı. Türkiye&#8217;de yüksek matematik öğretiminin yaygınlaşmasında ve çağdaş matematiğin yerleşmesinde etkin rol oynadı. Mekaniğin matematik esaslara dayandırılmasına da öncülük etti. Matematik ve fizik bilimlerinin felsefe ile olan ilişkileri üzerinde de çalışmalarda bulunan Erim&#8217;in Almanca ve Türkçe yapıtları bulunmaktadır. Bunlardan bazıları şunlardır:
    Nazari Hesap(1931), Mihanik(1934), Diferansiyel ve İntegral Hesap(1945), Über die Tragheits-formen eines modulsystems (Bir modül sisteminin süredurum biçimleri üstüne &#8211; 1928)????:

    < Resmi açmak için tıklayın >


    Kaynak: Büyük Larousse

    MATRAKÇI NASUH

    Türk, minyatürcü. Ayrıca matematik ve tarih konularında kitaplar da yazmış çok yönlü bir bilgindir. Doğum tarihi ve yeri bilinmiyor. Kâtip Çelebi ölüm tarihi olarak 1533&#8242;ü vermekteyse de, bunun doğru olmadığı bugün kesinleşmiştir. Çeşitli kaynaklarda onun 1547&#8242;den, 1551&#8242;den, 1553&#8242;ten sonra ölmüş olabileceği ileri sürülmektedir. Yaşamı üstüne bilgi de yok denecek kadar azdır. Saraybosna yakınlarında doğduğuna, dedesinin devşirme olduğuna ilişkin kesinleşmemiş ipuçları vardır.

    Enderun&#8217;da okumuştur. Matrakçı ya da Matrakî adıyla anılması, lobotu andıran sopalarla oynandığı ve eskrime benzeyen bir tür savaş oyunu olduğu bilinen &#8220;matrak&#8221; oyununda çok usta olmasından ve belki de bu oyunun mucidi bulunmasından ileri gelmektedir. Nasuh ayrıca çok usta bir silahşördü. Bu nedenle Silahî adıyla da anılırdı. Türlü silah ve mızrak oyunlarındaki ustalığı nedeniyle Osmanlı ülkesinde &#8220;üstad&#8221; ve &#8220;reis&#8221; olarak tanınması için 1530&#8242;da I. Süleyman (Kanuni) tarafından verilmiş bir beratı da vardı. Çeşitli silahların nasıl kullanılacağını ve dövüş yöntemlerini anlatan Tuhfetü&#8217;l-Guzât adlı bir kılavuz kitap bile yazmıştı.

    Nasuh, özellikle geometri ve matematik alanlarında önemli bir bilim adamıydı. Uzunluk ölçülerini gösteren cetveller hazırlamış ve bu konuda kendinden sonra gelenlere önderlik etmiştir. Matematiğe ilişkin iki kitabı Cemâlü&#8217;l-Küttâb ve Kemalü&#8217;l- Hisâb ile Umdetü&#8217;l-Hisâb&#8217;ı I. Selim (Yavuz) döneminde yazmış ve padişaha adamıştır. Bu yapıtlardan sonuncusu uzun yıllar matematikçilerin elkitabı olarak kullanılmıştır.

    MOLLA LÜTFİ
    (? - 1495)


    15. yüzyılda, Fatih Sultan Mehmet ve II. Beyazıd dönemlerinde yaşamış meşhur matematikçilerdendir. Sinan Paşa&#8217;nın ve Ali Kuşçu&#8217;nun talebesi olmuş, Ali Kuşçu&#8217;dan öğrendiği matematik bilgilerini Sinan Paşa&#8217;ya aktarmıştır. Böylece Sinan Paşa, onun vasıtasıyla matematik öğrenmiştir. Sinan Paşa&#8217;nın tavsiyesiyle, Fatih, Molla Lütfi&#8217;yi, özel kütüphanesinin müdürlüğüne getirmiştir. Molla Lütfi, bu sayede pek çok değerli kitaptan değişik bilimleri öğrenme fırsatına sahip olmuştur. Sinan Paşa, Fatih tarafından Sivrihisar&#8217;a sürülünce, Molla Lütfi de hocası ile birlikte gitmiş, Sultan II. Beyazıd&#8217;ın tahta çıkmasının ardından hocasıyla birlikte İstanbul&#8217;a dönmüştür. Önce Bursa&#8217;daki Yıldırım Beyazıd Medresesi&#8217;nde, sonra Filibe&#8217;de ve Edirne&#8217;de medrese hocalığı yapmıştır.
    Molla Lütfi, çevresindeki devlet erkanına ve bilginlere latife yaparak onları eleştirdiğinden, çoğu kimse tarafından sevilmezdi. Fatih Sultan Mehmet&#8217;le bile iki arkadaş gibi şakalaşırdı. Kendisini çekemeyen bazı kimselerin, dinsizlik suçlamaları nedeniyle kovuşturmaya uğradı ve Sultan Beyazıd döneminde idam edildi. Ölümü üzerine pek çok kimse yas tutmuş, tarihler düşmüş ve şehit sayılmıştı.
    Molla Lütfi&#8217;nin, çoğu Arapça olan eserleri 17. yüzyıla kadar elden düşmemiştir. Taz&#8217;ifü&#8217;l-Mezbah (Sunak Taşının İki Katının Bulunması Hakkında) adlı kitabı iki bölümden oluşur. Birinci bölümde kare ve küp tarifleri, çizgilerin ve yüzeylerin çarpımı ve iki kat yapılması gibi geometri konuları ele alınmıştır. İkinci bölümde ise meşhur Delos problemi incelenmiştir. Molla Lütfi&#8217;nin, bu problemi, İzmir&#8217;li Theon&#8217;un eserinden öğrendiği anlaşılmaktadır. İzmir&#8217;li Theon, İskenderiye kütüphanesinin müdürü Eratosthenes&#8217;e atıfla, Delos adasında büyük bir veba salgını çıkınca, ahalinin, Apollon rahibine müracaat ederek bu salgının geçmesi için ne yapmak gerektiğini sorduklarında, rahibin tapınaktaki sunak taşını iki katına çıkarmalarını tavsiye ettiğini, böylece kolaylıkla çözülemeyecek bir matematik problemi ortaya çıkmış olduğunu yazar. Mimarlar bu işi başaramıyınca, Platon&#8217;un yardımını isterler. Platon, rahibin sunak taşına ihtiyacı olduğundan değil, Yunanlılara matematiği ihmal ettiklerini ve küçümsediklerini söyleme maksadında olduğunu bildirdikten sonra, problemlerin orta orantı ile çözüleceğini ifade etmiştir. Molla Lütfi, işte bu hikayeye dayanarak eserini yazmıştır. Kitabında, küpün iki kat yapılmasının, yanına başka bir küp ilave etmek demek olmayıp, onu sekiz defa büyütmek demek olduğunu açıklar. Molla Lütfi Mevzuatü&#8217;l Ulüm (Bilimlerin Konuları) adlı eserinde de yüz kadar bilimi tasnif etmiştir.????:

    < Resmi açmak için tıklayın >



    ÖKLİD (Eukleides)

    Yunanlı matematikçi. Yorumcu Proklos&#8217;a göre M.Ö. III. yüzyılda İskenderiye&#8217;de yaşadı. Yapıtlarının en önemlisi, klasik yunan geometrisinin çok geniş bir bileşimi olan Stoikheia&#8217;dır ( Geometrinin Öğeleri). Öklid bu kitabında, açık ortak kavramlar olan birkaç tanım, koyut (çelişkisiz yadsınabilecek varsayımlar) ve gitgide karmaşıklaşan önermeler çıkardı. Koyutların açıkca formülleştirilmesi, Öklid&#8217;in, algılanabilir gerçekliği soyutlama isteğini gösterir. Mantık çatısının keskinliği, temel kavramların doğru seçimi, tanıtlamaların açıklığıyla bu yapıt bütün çağlarda matematikçilerin büyük ilgisini çekti ve iki bin yılı aşkın bir süre onlara örnek oldu. Tümü 13 kitap-tan oluşur, bunlara daha sonra yazılan ve Hypsikles&#8217;e mal edilen iki kitap daha eklenir.
    İlk 13 kitabın, yalnızca tek bir kişinin yapıtı mı, yoksa Öklid&#8217;in çevresinde toplanan bir okulun yapıtı mı olduğu bilinmemektedir. İlk dört kitap, düzlem geometriye ayrılmıştır; çokgen ve çembersel şekillerin temel özelliklerini inceler. İkinci kitap geometrik cebir denen kavramın temellerini atar; bu kitapta tüm nicelikler, geometrik olarak gösterilir ve tüm işlemler geometrik olarak, yani cetvel ve pergel ile çizilerek gerçekleştirilir. Çok daha karmaşık olan beşinci kitap, kimi kaynaklarda Knidoslu Eudoksos&#8217;a mal edilir. Oranlar ve orantılar kuramının açıklandığı bu kitap, büyüklüklerin ölçümü kuramının temeli atar. Söz konusu oranlar kuramı, altıncı kitapta düzlem geometriye ve özellikle benzer şekillere, yedinci, sekizinci, dokuzuncu kitaplarda, aritmetik tamsayılara uygulanır. Çok karışık olan onuncu kitap, orandışı sayıları sınıflar; son kitaplar da uzay geometriyi işler&#8230;



    ÖMER HAYYAM
    (1048-1131)


    Asıl adı Giyaseddin Ebu&#8217;l Feth Bin İbrahim El Hayyam&#8217; dır. 18 Mayıs 1048&#8242;-de İranin Nişabur kentinde doğan Ömer Hayyam bir çadırcının oğluydu. Çadırcı anlamına gelen soyadını babasının mesleğinden almıştır.Fakat o soy isminin çok ötesinde işlere imza atmıştır.Daha yaşadığı dönemde İbn-i Sina&#8217;dan sonra Doğu&#8217;nun yetiştirdiği en büyük bilgin olarak kabul ediliyordu. Tıp, fizik, astronomi, cebir, geometri ve yüksek matematik alanlarında önemli çalışmaları olan Ömer Hayyam için zamanın bütün bilgilerini bildiği söylenirdi. O herkesten farklı olarak yaptığı çalışmaların çoğunu kaleme almadı, oysa O ismini çokça duyduğumuz teoremlerin isimsiz kahramanıdır. Elde bulunan ender kayıtlara da-yanılarak Ömer Hayyam&#8217;ın çalışmaları şöyle sıralanabilir:
    Yazdığı bilimsel içerikli kitaplar arasında Cebir ve Geometri Üzerine, Fiziksel Bilimler Alanında Bir Özet, Varlıkla İlgili Bilgi Özeti, Oluş ve Görüşler, Bilgelikler Ölçüsü, Akıllar Bahçesi yer alır. En büyük eseri Cebir Risalesi&#8217;dir. On bölümden oluşan bu kitabın dört bölümünde kübik denklemleri incelemiş ve bu denklemleri sınıflandırmıştır. Matematik tarihinde ilk kez bu sınıflandırmayı yapan kişidir. O cebiri, sayısal ve geometrik bilinmeyenlerin belirlenmesini amaçlayan bilim olarak tanımlardı. Matematik bilgisi ve yeteneği zamanın çok ötesinde olan Ömer Hayyam denklemlerle ilgili başarılı çalışmalar yapmıştır. Nitekim, Hayyam 13 farklı 3. dereceden denklem tanımlamıştır. Denklemleri çoğunlukla geometrik metod kullanarak çözmüştür ve bu çözümler zekice seçilmiş konikler üzerine dayandırılmıştır. Bu kitabında iki koniğin arakesitini kullanarak 3. dereceden her denklem tipi için köklerin bir geometrik çizimi bulunduğunu belirtir ve bu köklerin varlık koşullarını tartışır. Bunun yanı sıra Hayyam, binom açılımını da bulmuştur.Binom teoerimini ve bu açılımdaki katsayıları bulan ilk kişi olduğu düşünülmektedir. (Pascal üçgeni diye bildiğimiz şey aslında bir Hayyam üçgenidir )
    Bir kitabında da Öklit&#8217;in aksiyomlarıyla ilgili çalışmaları toplayan Hayyam, Öklit&#8217;in paralellik aksiyomunu başka bir önerme kümesiyle değiştirdi. Bunun sonucunda bugün öklit dışı geometride kullanılan geniş, dar ve dik açı hipotezleri ile ilgili biçimlere ulaştı. Yani öklit dışı geometrinin temellerini atan Hayyam olmuştur. Öklit&#8217;in yapıtı üzerine yorumlarında, irrasyonel sayıların da tıpkı rasyonel sayılar gibi kullanılabileceğini kanıtlaması matematik tarihinde bir dönüm noktası oluşturdu. İsfahan&#8217;da üç yıl çalışarak kurduğu rasathanede gökyüzünü inceler, bilimsel çalışmalar yapar, hükümdarın özel müneccimi olur, yıldız falına bakardı. Ömer Hayyam kendi doğum tarihini bu kadar net şekilde bir gökbilimci hassasiyetiyle kendisi bulmuştur. 21 Mart 1079 yılında tamamladığı, halk arasında Ömer Hayyam Takvimi bugün ise Celali Takvimi olarak bilinen takvim için büyük çaba sarf etmiştir. Güneş yılına göre düzenlenen bu takvim 5000 yılda bir gün hata verirken, bugün kullandığımız Gregoryen Takvimi 3330 yılda bir gün hata vermektedir. Eserleri arasında İbn-i Sina&#8217;nın Temcid (Yücelme) adlı eserinin yorum ve tercümesi de yer alır.
    Öğrenimi tamamlayan Ömer Hayyam kendisine bugünlere kadar uzanacak bir ün kazandıran Cebir Risaliyesi&#8217;ni ve Rubaiyat&#8217;ı Semerkant&#8217;ta kaleme almıştır. Dönemin üç ünlü ismi Nizamülmülk, Hasan Sabbah ve Ömer Hayyam bu şehirde bir araya gelmiştir. Dönemin hakanı Melikşah, adı devlet düzeni anlamına gelen ve bu ada yakışır yaşayan veziri Nizamülmülk&#8217;e çok güvenirdi. Ömer Hayyam ile ilk kez Semerkant&#8217;ta tanışan Nizam onu İsfahan&#8217;a davet eder. Orada buluştuklarında O&#8217;na devlet hülyasından bahseder ve bu büyük hayalinin gerçekleşmesi için Hayyam&#8217;dan yardım ister. Fakat Hayyam devlet işlerine karışmak istemez ve teklifini geri çevirir. Saray entrikalarından hayatının sonuna kadar uzak kalmayı yeğler.
    İlmini genişletmek için zamanın ilim merkezleri olan Semerkand, Buhara, İsfahan&#8217;a yolculuklar yapmıştır. 4 Aralık 1131&#8242;de doğduğu yer olan Nişabur&#8217;da fani dünyaya veda etti&#8230;



    PİSAGOR (Pythagoras)
    ( M.Ö. 570&#8242;e doğru - M.Ö. 480&#8242;e doğru).


    Güney İtalya&#8217;da ve ardından Yunanistan&#8217;da büyük etki uyandıran bir okulun kurucusudur. Limnili bir ailenin çocuğuydu, Polykrates&#8217;in tiranlığı yüzünden 530&#8242;a doğru Kroton&#8217;a göç etmek zorunda kaldı ve orada çevresine birçok öğrenci topladı. &#8220;Pythagorasçılar&#8221; bilimsel, felsefi, siyasal ve dinsel bir topluluk oluşturdular. Bu topluluk içinde matematik, gökbilim, müzik-bilim, fizyoloji ve tıp inceleniyor, nesnelerin ilkesi sayılara bağlanıyor ve her alanda evrensel bir uyum aranıyordu. Topluluk, kendine özgü ve yoğun bir dinsel yaşamın merkeziydi. Pythagorasçı aritmetik, aynı birim kümeleriyle özdeşleştirilen ve noktaların bir araya gelmesiyle simgelenen tamsayılarla sınırlıdır. Bu simgesel sayılar, üçgen, dörtgen, beşgen vb. sayılar ve kendilerine denk düşen geometrik dağılımın biçimine göre çokdüzlemli sayılar olarak sınıflandırılıyorlardı. Aritmetrikleri görseldi, şu anlamda ki sayıların biçimi, özellikleri konusunda bilgi veriyordu. M.Ö. V. yy&#8217;da Pythagorasçılar, Öklid&#8217;in genel bir kuramını ortaya koyduğu yetkin sayılar (çarpanlarının toplamına eşit olan sayılar, örneğin 6 ve 28) ve dost sayılar (birinin çarpanlarının toplamı ötekine eşit olan sayı çiftleri, örneğin 284 ve 220) gibi özel sayı tiplerini incelediler.
    Proklos, a2 + b2 = c2 eşitliğini sağlayarak Pythagorasçı üçlüler (a,b,c) oluşturmak olanağı veren formülü Pythagoras&#8217;a mal etti. Pythagorasçılar ayrıca a - b = b - c gibi aritmetik, a : b = b :c gibi geometrik, (a - b) : a= (b - c) : c gibi armonik ortalamaları inceleyip, tamsayılarla sınırlı bir oranlar kuramını da geliştirdiler. Bir karenin köşegen ve kenarının eş ölçeksizliğinin, yani uzunluklarının ortak bir ölçünün tam katlarıyla ifade edilememesinin keşfi, genellikle onlara atfedilir. Bunun, Pythagoras&#8217;tan esinlendiği söylenir. Oysa bu keşif, her şey sayıdır önerisinde ileri sürüldüğü gibi, dünyanın tamsayılara uygunluğu düşüncesine son verdiği için derin bir bunalıma yol açtı. Gerçekten de Pythagorasçı doğa görüşü her şeye bir tam sayı atfediyordu. Bu görüş, aynı sayıları düzenleyerek çeşitli büyüklüklerle, çeşitli ortamlarda aynı müzik armonilerini ve aynı geometrik biçimler ortaya konulabileceği gözlemine dayanıyordu. Örneğin, kenarları 3< Resmi açmak için tıklayın >
    5 ile orantılı her üçgen, dik üçgendi (Pythagoras teoremi). Ayrıca Pythagoras&#8217;ın daha önce Babylonialılar&#8217;ın bildikleri bu teoremin bir tanıtlamasını yapıp yapmadığı da bilinmemektedir.
    Kaynak: Büyük Larousse



    SALİH ZEKİ
    (1864 - 1921)


    XIX. yüzyılın ikinci yarısında yetişmiş, değerli eserler vererek, 57 yaşında hayata gözlerini kapamış, bir ilim ve fikir adamıdır. Salih Zeki Bey, 1864 yılında İstanbul&#8217;da doğmuştur. Ortaöğrenimini Darüşşafaka&#8217;da görmüş, yüksek öğrenimini Paris&#8217;te elektirk mühendisliği bölümünü bitirmiştir.
    Salih Zeki, Darüşşafaka ve Mühendis Mektebi&#8217;nde matematik ve fizik dersleri okutmuştur. Daha sonraki çalışmalarının tümünü üniversiteye vermiştir. Bugünkü gerçek üniversitenin kurucusu salih Zeki&#8217;dir. Türkiye&#8217;ye, matematik, fizik ve fen derslerini batılı yöntemleriyle ilk getiren odur. Birçok gazete ve dergide çıkan güzel yazılarıyla Türk gençliğini edebiyat kadar matematiğe yönelten ve matematiği sevdiren yine o olmuştur.
    Salih Zeki, aydın fenciler silsilesinin en dikkate değer son halkasıdır. İlk ve ortaöğrenimin ihtiyacı olan matematik, geometri, cebir, astronomi, trigonometri ve fizik kitaplarından başka binlerce sahifeyi bulan, yüksek seviyedeki Darülfünun ders kitapları yazmış; felsefi konularda telif-tercüme eserler bırakmış, bilim tarihi ile ilgili incelemeler yayınlamış, bizzat Mizan-ı Tefekkür adlı bir matematik kitabı yazmış, anıt bir eser olarak Kamus-ı Riyaziyat&#8217;ı hazırlayarak bunun ilk cildini yayınlamıştır



    ULUĞ BEY
    (1393 - 1449)


    Türk matematikçilerinden birisi olan Uluğ Bey, Timur&#8217;un erkek torunlarından hükümdar olanlardan birinin oğludur. Asıl adı Mehmet&#8217;tir. Fakat o, daha çok Uluğ Bey adı ile ünlü olmuştur. 1393 yılında Sultaniye kentinde doğmuştur. Timur&#8217;un öldüğü sıralarda Uluğ Bey Semerkant&#8217;ta bulunuyordu. Semerkant ve Maveraünnehir, Mirza Halil Sultan&#8217;ın saldırısı ve işgali üzerine babasının yanına gitmek zorunda kalmıştır. Babası buraları yeniden yönetimine alarak on altı yaşında olan Uluğ Bey&#8217;e yönetimini bırakmıştır. Uluğ Bey, bu tarihten sonra, hem hükümeti yönetmiş ve hem de öğrenimine devam etmiştir.
    Uluğ Bey, bilgin ve olgun bir padişahtı. Boş zamanını kitap okumak ve bilginlerle ilmi konular üzerinde konuşmakla geçirirdi. Tüm bilginleri yöresinde toplamıştı. Uluğ Bey, dikkatlice okuduğu kitabı kelimesi kelimesine hatırında tutacak kadar belleği vardı. Matematik ve astronomi bilgileri oldukça ileri düzeydeydi. Bir söylentiye göre, kendi falına bakarak, oğlu Abdüllatif tarafından öldürüleceğini görmüş ve bunun üzerine oğlunu kendisinden uzak tutmayı uygun görmüştür. Baba ile oğlu arasındaki bu soğukluk, Uluğ Bey&#8217;in küçük oğluna karşı olan yakınlığı ile daha da şiddetlenmiş ve sonunda Uluğ Bey&#8217;in korktuğu başına gelmiştir.
    Uluğ Bey, Semerkant&#8217;ta bir medrese ve bir de rasathane yaptırmıştı
     


    Yazan: Albert Einstein
Konu Durumu:
Daha fazla cevap için açık değil.
Yüklüyor...
19/09/2018 - 22:11