Mali Özdemir
Üye
Serv Barış Antlaşması ( Maddeleri / Genel Bilgiler )
Ana hatları 24 Nisan 1920'de San Remo Kanferansı'nda kararlaştırılan Sevr Antlaşması, 11 Mayıs 1920'de incelenmek üzere Osmanlı Hükümeti'ne verilmişti.
Antlaşması'nın kabulünü kolaylaştırmak ve Sevr hükümlerini uygulamak üzere, İtilaf Devletleri'nin teşvik ve desteği ile Yunan ordusu da 23 Haziran 1920'de Anadolu'da ve Trakya'da saldırıya geçti. Bursa'nın, Balıkesir'in, Uşak'ın ve Nazilli'nin ardarda işgali ile Sevr'in uygulanmasını sağlamak ve Antlaşma maddelerinde herhangi bir değişikliğe meydan vermemek bu saldırıda esas amaç olmuştu.
Sultan Vahidettin'in başkanlığında toplanan Şüra-yı Saltanat 22 Temmuz 1920'de "zayıf bir mevcudiyeti, mahva tercih edilmeğe değer" görerek Antlaşma'nın onanmasına karar vermiştir. Tevfik Paşa'nın, Türk topraklarını parçalayan, milli şeref ve haysiyetle bağdaşmayan bu antlaşmayı imzalamaması üzerine Damat Ferit Paşa tarafından görevlendirilen Reşat Halis Bey, Hadi Paşa ve Rıza Tevfik (Bölükbaşı) Bey Sevr Antlaşması'nı 10 Ağustos 1920'de imzaladılar.
Sevr Antlaşması'na göre, Osmanlı İmparatorluğu parçalanıyor, Türk Milleti de yasama hakkından yoksun bırakılıyordu.
Rumeli sınırımız aşağıda yukarı İstanbul vilayetinin sınır olarak tayin olunuyordu. Batı Anadolu ( İzmir ve havalisi) Yunanlıları verilecekti. Güney sınırı ise, Mardin, Urfa, Gaziantep, Amanos dağları ve Osmaniye'nin kuzeyinden geçmekte ve bu sınırın güneyini Fransa'ya bırakmakta idi. Doğuda Bayazıt, Van, Muş, Bitlis ve Erzincan'ı içine alan bir Ermenistan, Irak ve Suriye arasında bir Kürdistan kurulacaktı. Bunun dışında, Türkiye'ye bırakılan topraklar nüfus mıntıkalarına ayrılmakta; İtalyanlar Antalya ve Konya, Fransızlar Adana, Sivas ve Malatya bölgesi üzerinde, İngilizler de Irak'ın kuzey kısmında nüfus bölgeleri tesis ediyorlardı.
İstanbul'da ise hükümet ve padişah oturacak fakat, İstanbul milletlerarası bir şehir olacak, Boğazlar'da ordusu, donanması, bütçesi ve organize kuruluşları ile bir komisyon bulunacaktı, Türklere bırakılan bölge, hakimiyet hakkı en ağır şekilde sınırlanmış, Ankara ve Kastamonu vilayetleri ve dolayları idi. Sevr'e göre, memleket dahilinde bulunan azınlık, Türklerden daha fazla haklara sahip oluyor, vergi vermeyerek, askeri hizmet yapmayarak imtiyazlı (ayrıcalıklı) bir durumda bulunuyordu. Türk tabiyetinden çıkanlar birçok yükümlülüklerden kurtulduğu gibi, yeniden hiç kimse Türk tabiyetine de giremeyecekti.
Devletin askeri kuvveti, her bakımdan sınırlanarak azami miktar 50.700 kişi olacak; Tank, ağır top, uçak bulunmayacaktı. Askerlik de gönüllü olacak, donanma ise 7 gambot ve 6 torpidodan ibaret olup, donanmada denizaltı da bulunmayacaktı. Diğer taraftan mali ve iktisadi hükümler, Osmanlı Hükümeti ile Meclisin yetkilerini hiçe saydıracak şekilde sınırlayıcı ve külfet teşkil eder mahiyette olup, Osmanlı Devleti'ni İtilaf Devletleri'nin müşterek sömürgesi haline, getiriyordu. İngiliz, Fransız ve İtalyan devletlerinin temsilcilerinden kurulu Mali Komisyon, Osmanlı Devleti'nin gelir ve giderlerini düzenlemekte ve devletin yetkilerini devletlik sıfatı ile bağdaştırılmayacak şekilde bağlamakta idi.
Sevr Antlaşması'nın Osmanlı Hükümeti'nce imzalanması, Anadolu'daki milli mücadele azmini kuvvetlendirmiş, halkın İstanbul Hükümeti'nden ümitlerini kesmesine neden olmuştur.
Büyük Millet Meclisi 19 Ağustos 1920 tarihli toplantısında, Sevr Antlaşması'nı imzalayan ve bunu onaylayan Şüra-yı Saltanat'ta bulunanların vatan hiyanetiyle itham olunarak vatansız sayılmaları kararını aldı. Aynı zamanda Büyük Millet Meclisi Hükümeti bu antlaşma ile kendini hiç bir surette bağlı görmediğini de ilan etti.
Sevr Antlaşması'nın Maddeleri
1. Osmanlı Devleti'nin başkenti İstanbul olmaya devam edecek, fakat Osmanlılar antlaşma maddelerine uymaz, azınlık haklarını korumazlarsa İstanbul Türklerden alınacak.
2. .Boğazlar savaş zamanında bile bütün devletlerin gemilerine açık olacak. Boğazların yönetimi “Boğazlar Komisyonu”na bırakılacak.
3. Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurulacak
4. Ege Bölgesi'nin büyük bir bölümü ile İstanbul dışındaki bütün Trakya, Yunanlılara verilecek.
5. Antalya ve Konya yöresi İtalyanlara verilecekti.
6. Adana, Malatya ve Sivas dolaylarını birleştiren bölgeler, Fransızlara verilecek.
7. Suriye ve Lübnan Fransızlara verilecek.
8. Arabistan ve Irak İngilizlere verilecek.
9. Osmanlı askeri gücü sınırlı sayıda olacak ve bu ordunun elinde ağır silahlar bulunmayacak.
10. Azınlıklara her alanda geniş haklar tanınacak.
11. Kapitülasyonlardan bütün devletler yararlanacak.
Sevr Antlaşması'nın Sonuçları
1. Osmanlı anayasasına göre uluslar arası bir antlaşmanın geçerli olabilmesi için Meclis-i Mebusa'nın antlaşmayı onaylaması gerekiyordu. Ancak meclis padişah tarafından kapatılmış olduğu için böyle bir durum mümkün değildi. Antlaşmayı yetkisiz bir kurum olan Saltanat Şurası imzalamıştı.Bu nedenle imzalanan antlaşma hukuki bir geçerlilik kazanamamıştır.
2. TBMM, Sevr Antlaşması'nı imzalayan ve onaylayanları vatan haini ilan etmiştir.
3. Sevr Antlaşması Türk halkının mücadele isteğini arttırmıştır
.
4. Sevr, I.Dünya Savaşı'ndan sonra uygulamaya konulamayan tek antlaşmadır.
Uygulamaya konulamaması bakımından Sevr Antlaşması, 93 Harbi'nden sonra imzalanan Ayastefanos Antlaşması (1878) ile benzerlik gösterir.
Antlaşması'nın kabulünü kolaylaştırmak ve Sevr hükümlerini uygulamak üzere, İtilaf Devletleri'nin teşvik ve desteği ile Yunan ordusu da 23 Haziran 1920'de Anadolu'da ve Trakya'da saldırıya geçti. Bursa'nın, Balıkesir'in, Uşak'ın ve Nazilli'nin ardarda işgali ile Sevr'in uygulanmasını sağlamak ve Antlaşma maddelerinde herhangi bir değişikliğe meydan vermemek bu saldırıda esas amaç olmuştu.
Sultan Vahidettin'in başkanlığında toplanan Şüra-yı Saltanat 22 Temmuz 1920'de "zayıf bir mevcudiyeti, mahva tercih edilmeğe değer" görerek Antlaşma'nın onanmasına karar vermiştir. Tevfik Paşa'nın, Türk topraklarını parçalayan, milli şeref ve haysiyetle bağdaşmayan bu antlaşmayı imzalamaması üzerine Damat Ferit Paşa tarafından görevlendirilen Reşat Halis Bey, Hadi Paşa ve Rıza Tevfik (Bölükbaşı) Bey Sevr Antlaşması'nı 10 Ağustos 1920'de imzaladılar.
Sevr Antlaşması'na göre, Osmanlı İmparatorluğu parçalanıyor, Türk Milleti de yasama hakkından yoksun bırakılıyordu.
Rumeli sınırımız aşağıda yukarı İstanbul vilayetinin sınır olarak tayin olunuyordu. Batı Anadolu ( İzmir ve havalisi) Yunanlıları verilecekti. Güney sınırı ise, Mardin, Urfa, Gaziantep, Amanos dağları ve Osmaniye'nin kuzeyinden geçmekte ve bu sınırın güneyini Fransa'ya bırakmakta idi. Doğuda Bayazıt, Van, Muş, Bitlis ve Erzincan'ı içine alan bir Ermenistan, Irak ve Suriye arasında bir Kürdistan kurulacaktı. Bunun dışında, Türkiye'ye bırakılan topraklar nüfus mıntıkalarına ayrılmakta; İtalyanlar Antalya ve Konya, Fransızlar Adana, Sivas ve Malatya bölgesi üzerinde, İngilizler de Irak'ın kuzey kısmında nüfus bölgeleri tesis ediyorlardı.
İstanbul'da ise hükümet ve padişah oturacak fakat, İstanbul milletlerarası bir şehir olacak, Boğazlar'da ordusu, donanması, bütçesi ve organize kuruluşları ile bir komisyon bulunacaktı, Türklere bırakılan bölge, hakimiyet hakkı en ağır şekilde sınırlanmış, Ankara ve Kastamonu vilayetleri ve dolayları idi. Sevr'e göre, memleket dahilinde bulunan azınlık, Türklerden daha fazla haklara sahip oluyor, vergi vermeyerek, askeri hizmet yapmayarak imtiyazlı (ayrıcalıklı) bir durumda bulunuyordu. Türk tabiyetinden çıkanlar birçok yükümlülüklerden kurtulduğu gibi, yeniden hiç kimse Türk tabiyetine de giremeyecekti.
Devletin askeri kuvveti, her bakımdan sınırlanarak azami miktar 50.700 kişi olacak; Tank, ağır top, uçak bulunmayacaktı. Askerlik de gönüllü olacak, donanma ise 7 gambot ve 6 torpidodan ibaret olup, donanmada denizaltı da bulunmayacaktı. Diğer taraftan mali ve iktisadi hükümler, Osmanlı Hükümeti ile Meclisin yetkilerini hiçe saydıracak şekilde sınırlayıcı ve külfet teşkil eder mahiyette olup, Osmanlı Devleti'ni İtilaf Devletleri'nin müşterek sömürgesi haline, getiriyordu. İngiliz, Fransız ve İtalyan devletlerinin temsilcilerinden kurulu Mali Komisyon, Osmanlı Devleti'nin gelir ve giderlerini düzenlemekte ve devletin yetkilerini devletlik sıfatı ile bağdaştırılmayacak şekilde bağlamakta idi.
Sevr Antlaşması'nın Osmanlı Hükümeti'nce imzalanması, Anadolu'daki milli mücadele azmini kuvvetlendirmiş, halkın İstanbul Hükümeti'nden ümitlerini kesmesine neden olmuştur.
Büyük Millet Meclisi 19 Ağustos 1920 tarihli toplantısında, Sevr Antlaşması'nı imzalayan ve bunu onaylayan Şüra-yı Saltanat'ta bulunanların vatan hiyanetiyle itham olunarak vatansız sayılmaları kararını aldı. Aynı zamanda Büyük Millet Meclisi Hükümeti bu antlaşma ile kendini hiç bir surette bağlı görmediğini de ilan etti.
Sevr Antlaşması'nın Maddeleri
1. Osmanlı Devleti'nin başkenti İstanbul olmaya devam edecek, fakat Osmanlılar antlaşma maddelerine uymaz, azınlık haklarını korumazlarsa İstanbul Türklerden alınacak.
2. .Boğazlar savaş zamanında bile bütün devletlerin gemilerine açık olacak. Boğazların yönetimi “Boğazlar Komisyonu”na bırakılacak.
3. Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurulacak
4. Ege Bölgesi'nin büyük bir bölümü ile İstanbul dışındaki bütün Trakya, Yunanlılara verilecek.
5. Antalya ve Konya yöresi İtalyanlara verilecekti.
6. Adana, Malatya ve Sivas dolaylarını birleştiren bölgeler, Fransızlara verilecek.
7. Suriye ve Lübnan Fransızlara verilecek.
8. Arabistan ve Irak İngilizlere verilecek.
9. Osmanlı askeri gücü sınırlı sayıda olacak ve bu ordunun elinde ağır silahlar bulunmayacak.
10. Azınlıklara her alanda geniş haklar tanınacak.
11. Kapitülasyonlardan bütün devletler yararlanacak.
Sevr Antlaşması'nın Sonuçları
1. Osmanlı anayasasına göre uluslar arası bir antlaşmanın geçerli olabilmesi için Meclis-i Mebusa'nın antlaşmayı onaylaması gerekiyordu. Ancak meclis padişah tarafından kapatılmış olduğu için böyle bir durum mümkün değildi. Antlaşmayı yetkisiz bir kurum olan Saltanat Şurası imzalamıştı.Bu nedenle imzalanan antlaşma hukuki bir geçerlilik kazanamamıştır.
2. TBMM, Sevr Antlaşması'nı imzalayan ve onaylayanları vatan haini ilan etmiştir.
3. Sevr Antlaşması Türk halkının mücadele isteğini arttırmıştır
.
4. Sevr, I.Dünya Savaşı'ndan sonra uygulamaya konulamayan tek antlaşmadır.
Uygulamaya konulamaması bakımından Sevr Antlaşması, 93 Harbi'nden sonra imzalanan Ayastefanos Antlaşması (1878) ile benzerlik gösterir.
