Haydar
Emekli Yönetici
Nevruz Nedir? Tarihçesi
Nevruz Bayramı ya da kısaca Nevruz; (Kürtçe:
Newroz, Özbekçe: Navruz, Türkmence: Nowruz,
Kazakça: Naurız, Kırgızca: Nooruz, Azerice:
Novruz, Kırım Tatarcası: Navrez) Farslar, Kürtler, Zazalar, Azeriler, Anadolu Türkleri,
Afganlar, Arnavutlar, Gürcüler, Türkmenler, Tacikler,
Özbekler, Kırgızlar, Karakalpaklar, Kazaklar
tarafından kutlanan geleneksel yeni yıl ya da
doğanın uyanışı ve bahar bayramınevruz Yazılı olarak ilk kez 2. yüzyılda Pers kaynaklarında
adı geçen Nevruz, İran ve Bahai takvimlerine göre
yılın ilk gününü temsil eder. Günümüz İran'ında, her
ne kadar İslami bir kökeni olmasa da bir şenlik
olarak kutlanır. Bazı topluluklar bu bayramı 21
Mart'ta kutlarken, diğerleri Kuzey yarım kürede ilkbaharın başlamasını temsilen, 22 veya 23 Mart'ta
kutlarlar. Aynı zamanda, Zerdüştlük, hem de
Bahailer için de kutsal bir gündür ve tatil olarak
kutlanır. Kürtlerde, Nevruz bayramının Kürt
mitolojisindeki Demirci Kawa Efsanesi'ne
dayandığına inanılır. Anadolu ve Orta Asya Türk halklarında da Göktürklerin Ergenekon'dan çıkışı
anlamıyla ve baharın gelişi olarak kutlanır. 2010'da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 3000 yıldan
beri kutlanmakta olan Pers kökenli bu şenliği, Dünya
Nevruz Bayramı ilan etmiştir. 28 Eylül - 2 Ekim 2009
arasında Abu Dhabi'de hükümetler arası toplanan
Birleşmiş Milletler Manevi Kültür Mirası Koruma
Kurulu, nevruzu Dünya Manevi Kültür Mirası Listesi 'ne dahil etmiştir. 2010'dan başlayarak Birleşmiş
Milletler Genel Kurulu 21 Mart'ı "Dünya Nevruz
Bayramı" olarak kabul etmektedir. Nevruz isim kökeni İrani dillerdeki Gün anlamına gelen Ruz (Farsça),
Roç (Beluçca), Roc (Zazaca), Roz (Soranice), ya da
Roj (Kurmanci) sözcükleri Proto-İranicenin
"Rauça"sından gelir. Bu da eski Hint-Avrupacanın
manası Işık olan *Leuk- kelime köküne
dayanmaktadır. Şu en eski şekilden Rusçadaki Luç, Almancadaki Licht, Yunancadaki Leukós,
Latincedeki Lux, İngilizcedeki Light ve Ermenicedeki
Luy da oluşmuşlar. Eski İrani dili olan Avesta dilinde Raôçah zamanında
esasdan Işık demekti. Eski hint-ari dilindeyse
(Bugünkü Kuzey Hindistanda varolan dil grubu)
Roçiş kulanılmaktadır. Nevruz teriminin tarihte ilk yer aldığı kayıtlar, M.S.
2. yüzyıldaki Pers İmparatorluğu kayıtlarıdır, ancak
bundan çok daha öncesindeki (yaklaşık M.Ö. 648 ve
330 yılları arasında) Pers İmparatorluğu altında
yaşayan değişik milletlerin Pers Şahına Nevruz
gününde hediyeler getirdiğine dair bilgiler mevcuttur. Nevruz diğer Türk devlet ve topluluklarında da
kutlanılır. Bunlardan Azerbaycan'da Novruz,
Kazakistan'da Navrız meyrami, Kırgızistan'da
Nooruz, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Mart
dokuzu Kırım Türklerinde Navrez, Batı Trakya
Türkleri'nde Mevris adları ile anılır. Farsça'da yazılışı Nouruz'dur. Türk kökenli bir devlet
olan Kazakistan'da Navrız meyrami adı ile kutlanan
Nevruz Arnavutluk'ta ise Sultan Nevruz olarak
isimlendirilir. Türklerde Nevruz Türklerin (Göktürklerin) Ergenekon'dan demirden
dağı eritip çıkmalarını, baharın gelişini, doğanın
uyanışını temsil eder. Doğu Türkistan'dan Balkanlara
kadar tüm Türk kavimleri ve toplulukları tarafından,
M.Ö. 8. yüzyıldan günümüze kadar her yıl 21 Mart'ta
kutlanır. Türkiye'de bir gelenek, Türk Cumhuriyetleri'nde ise
resmi bayram olarak kutlanırken, 1995 yılından
itibaren Türkiye Cumhuriyeti tarafından Bayram
olarak kabul edilen bir gün haline gelmiştir. Türk Takvimi'nde bir gün 12 bölüme ayrılır, her
bölüme Çağ adı verilirdi. Bir çağ iki saat, dolayısıyla
bir gün de 24 saattir. Herbir çağ ise sekiz Keh ten
ibarettir. Yılbaşı olarak gece-gündüz eşitliğinin
yaşandığı 21 Mart, Nevruz günü olarak kutlanır. Bu
güne ve yeni yılın başladığı an'a Yılgayak denir. Oniki Hayvanlı Takvim ve Melikşah'ın Celali
Takvimi'nde yılbaşı olarak belirlenen 21 mart, Divanü
Lügati't-Türk'te de ilkbaharın gelişi olarak belirtilir.
Türk edebiyatı ve musikisine de Nevruz; Nevruz-ı
Asl, Nevruz-ı Arap, Nevruz-ı Bayati, Nevruz-ı Hicaz,
Nevruz-ı Acem ve Nevruz-ı Seba olarak girmiştir. Tarihte pek çok devlet tarafından bayram ve gelenek
olarak kutlanmıştır. Bunların başında Anadolu
beylikleri, Eski Mısır, İran, Safavi, Sasani, Moğollar,
Selçuklu ve Osmanlı gelir. Selçuklu ve Osmanlı'da milli bayram olarak kutlanan
Nevruz, Nevruziye adlı şiirlere ve şenliklerle ziyafet
verilerek kutlanırdı. Özel olarak hazırlanan
Nevruziye adlı macun Osmanlı döneminden kalan bir
kültür olarak bu gün hala Manisa'da 21 Mart'ta Mesir
macunu şenlikleri yapılmaktadır. Alevi ve Bektaşiler arasında da kimi yorelerde eski takvime atfen Mart
Dokuzu adi verilerek kutlanan Nevruz'da özel ayinler
yapılırdı, yine Zerdüştler ve Yezidiler'de 21 Mart'ı
bayram olarak kabul etmişlerdir. Kürtlerde Nevruz Birçok Kürt şair ve yazarın da eserlerinde yer alan
Nevruz'u Kürtler 21, 22 ve 23 Mart'ta kutlarlar. Bu
bayram ile Kürtler çoğunlukla şehir dışındaki
bölgelerde ve açık alanlarda bir araya gelir ve
gelmekte olan ilkbaharı kutlarlar. Kadınlar rengarenk
elbiseler giyerler ve başlarına pullarla süslenmiş ışıltılı örtüler örterler. Topluluk büyük bir ateş yakar
ve bu ateşin etrafında dans ederek ya da üstünden
atlayarak büyük bir coşkuyla bu bayramı kutlarlar. Kürt yazar Musa Anter'e göre Nevruz aslında
Kürtlerde ilk başlarda 31 Ağustosta kutlanıyordu
ancak daha sonra Arap takviminin kabul edilmesiyle
bu kutlamalar Mart ayına kaymıştır.
Newroz, Özbekçe: Navruz, Türkmence: Nowruz,
Kazakça: Naurız, Kırgızca: Nooruz, Azerice:
Novruz, Kırım Tatarcası: Navrez) Farslar, Kürtler, Zazalar, Azeriler, Anadolu Türkleri,
Afganlar, Arnavutlar, Gürcüler, Türkmenler, Tacikler,
Özbekler, Kırgızlar, Karakalpaklar, Kazaklar
tarafından kutlanan geleneksel yeni yıl ya da
doğanın uyanışı ve bahar bayramınevruz Yazılı olarak ilk kez 2. yüzyılda Pers kaynaklarında
adı geçen Nevruz, İran ve Bahai takvimlerine göre
yılın ilk gününü temsil eder. Günümüz İran'ında, her
ne kadar İslami bir kökeni olmasa da bir şenlik
olarak kutlanır. Bazı topluluklar bu bayramı 21
Mart'ta kutlarken, diğerleri Kuzey yarım kürede ilkbaharın başlamasını temsilen, 22 veya 23 Mart'ta
kutlarlar. Aynı zamanda, Zerdüştlük, hem de
Bahailer için de kutsal bir gündür ve tatil olarak
kutlanır. Kürtlerde, Nevruz bayramının Kürt
mitolojisindeki Demirci Kawa Efsanesi'ne
dayandığına inanılır. Anadolu ve Orta Asya Türk halklarında da Göktürklerin Ergenekon'dan çıkışı
anlamıyla ve baharın gelişi olarak kutlanır. 2010'da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 3000 yıldan
beri kutlanmakta olan Pers kökenli bu şenliği, Dünya
Nevruz Bayramı ilan etmiştir. 28 Eylül - 2 Ekim 2009
arasında Abu Dhabi'de hükümetler arası toplanan
Birleşmiş Milletler Manevi Kültür Mirası Koruma
Kurulu, nevruzu Dünya Manevi Kültür Mirası Listesi 'ne dahil etmiştir. 2010'dan başlayarak Birleşmiş
Milletler Genel Kurulu 21 Mart'ı "Dünya Nevruz
Bayramı" olarak kabul etmektedir. Nevruz isim kökeni İrani dillerdeki Gün anlamına gelen Ruz (Farsça),
Roç (Beluçca), Roc (Zazaca), Roz (Soranice), ya da
Roj (Kurmanci) sözcükleri Proto-İranicenin
"Rauça"sından gelir. Bu da eski Hint-Avrupacanın
manası Işık olan *Leuk- kelime köküne
dayanmaktadır. Şu en eski şekilden Rusçadaki Luç, Almancadaki Licht, Yunancadaki Leukós,
Latincedeki Lux, İngilizcedeki Light ve Ermenicedeki
Luy da oluşmuşlar. Eski İrani dili olan Avesta dilinde Raôçah zamanında
esasdan Işık demekti. Eski hint-ari dilindeyse
(Bugünkü Kuzey Hindistanda varolan dil grubu)
Roçiş kulanılmaktadır. Nevruz teriminin tarihte ilk yer aldığı kayıtlar, M.S.
2. yüzyıldaki Pers İmparatorluğu kayıtlarıdır, ancak
bundan çok daha öncesindeki (yaklaşık M.Ö. 648 ve
330 yılları arasında) Pers İmparatorluğu altında
yaşayan değişik milletlerin Pers Şahına Nevruz
gününde hediyeler getirdiğine dair bilgiler mevcuttur. Nevruz diğer Türk devlet ve topluluklarında da
kutlanılır. Bunlardan Azerbaycan'da Novruz,
Kazakistan'da Navrız meyrami, Kırgızistan'da
Nooruz, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Mart
dokuzu Kırım Türklerinde Navrez, Batı Trakya
Türkleri'nde Mevris adları ile anılır. Farsça'da yazılışı Nouruz'dur. Türk kökenli bir devlet
olan Kazakistan'da Navrız meyrami adı ile kutlanan
Nevruz Arnavutluk'ta ise Sultan Nevruz olarak
isimlendirilir. Türklerde Nevruz Türklerin (Göktürklerin) Ergenekon'dan demirden
dağı eritip çıkmalarını, baharın gelişini, doğanın
uyanışını temsil eder. Doğu Türkistan'dan Balkanlara
kadar tüm Türk kavimleri ve toplulukları tarafından,
M.Ö. 8. yüzyıldan günümüze kadar her yıl 21 Mart'ta
kutlanır. Türkiye'de bir gelenek, Türk Cumhuriyetleri'nde ise
resmi bayram olarak kutlanırken, 1995 yılından
itibaren Türkiye Cumhuriyeti tarafından Bayram
olarak kabul edilen bir gün haline gelmiştir. Türk Takvimi'nde bir gün 12 bölüme ayrılır, her
bölüme Çağ adı verilirdi. Bir çağ iki saat, dolayısıyla
bir gün de 24 saattir. Herbir çağ ise sekiz Keh ten
ibarettir. Yılbaşı olarak gece-gündüz eşitliğinin
yaşandığı 21 Mart, Nevruz günü olarak kutlanır. Bu
güne ve yeni yılın başladığı an'a Yılgayak denir. Oniki Hayvanlı Takvim ve Melikşah'ın Celali
Takvimi'nde yılbaşı olarak belirlenen 21 mart, Divanü
Lügati't-Türk'te de ilkbaharın gelişi olarak belirtilir.
Türk edebiyatı ve musikisine de Nevruz; Nevruz-ı
Asl, Nevruz-ı Arap, Nevruz-ı Bayati, Nevruz-ı Hicaz,
Nevruz-ı Acem ve Nevruz-ı Seba olarak girmiştir. Tarihte pek çok devlet tarafından bayram ve gelenek
olarak kutlanmıştır. Bunların başında Anadolu
beylikleri, Eski Mısır, İran, Safavi, Sasani, Moğollar,
Selçuklu ve Osmanlı gelir. Selçuklu ve Osmanlı'da milli bayram olarak kutlanan
Nevruz, Nevruziye adlı şiirlere ve şenliklerle ziyafet
verilerek kutlanırdı. Özel olarak hazırlanan
Nevruziye adlı macun Osmanlı döneminden kalan bir
kültür olarak bu gün hala Manisa'da 21 Mart'ta Mesir
macunu şenlikleri yapılmaktadır. Alevi ve Bektaşiler arasında da kimi yorelerde eski takvime atfen Mart
Dokuzu adi verilerek kutlanan Nevruz'da özel ayinler
yapılırdı, yine Zerdüştler ve Yezidiler'de 21 Mart'ı
bayram olarak kabul etmişlerdir. Kürtlerde Nevruz Birçok Kürt şair ve yazarın da eserlerinde yer alan
Nevruz'u Kürtler 21, 22 ve 23 Mart'ta kutlarlar. Bu
bayram ile Kürtler çoğunlukla şehir dışındaki
bölgelerde ve açık alanlarda bir araya gelir ve
gelmekte olan ilkbaharı kutlarlar. Kadınlar rengarenk
elbiseler giyerler ve başlarına pullarla süslenmiş ışıltılı örtüler örterler. Topluluk büyük bir ateş yakar
ve bu ateşin etrafında dans ederek ya da üstünden
atlayarak büyük bir coşkuyla bu bayramı kutlarlar. Kürt yazar Musa Anter'e göre Nevruz aslında
Kürtlerde ilk başlarda 31 Ağustosta kutlanıyordu
ancak daha sonra Arap takviminin kabul edilmesiyle
bu kutlamalar Mart ayına kaymıştır.
