Kanın yapısı ve Özellikleri

  • 17 Nisan 2010
  • 7257 Okunma
  • 0 Cevap

  1. Kanın yapısı ve Özellikleri Eritrositler - Alyuvarlar Lökositler - Akyuvarlar Trombositler
    KANIN YAPISI
    Kan, damarlar içerisinde sürekli hareket halinde olan canlı bir sıvıdır. Bu sıvı , iki temel kısımdan oluşmaktadır : Plazma ve Hücreler. Plazma kısmı büyük oranda sudan meydana gelir ve içerisinde, besin maddeleri, proteinler ve metabolitler gibi bir çok katı maddeyi barındırmakta ve bunların dokulara naklini sağlamaktadır. Normal bir insanda 5000-6000 mL (5-6 litre) kadar kan bulunmaktadır. Kanın % 50-60' sıvı kısım olan plazmadan ve %40-50'si ise hücrelerden meydana gelmektedir.
    Plazma :
    Plazmanın % 90'ı sudur. Kalan %10 ise katı maddeleri içerir. Bunların % 8'i proteinler , % 2'si ise diğer çözünmüş maddelerdir. Kanın temel protein içeriği şöyle özetlenebilir :
    • Albumin ..... % 60
    • Globulinler ...% 36
    • Fibrinojen.....% 4
    Hücreler :
    • Eritrositler
    • Lökositler
    • Parçalı Lökositler (Granulositler, PMNL)
    • Nötrofiller
    • Bazofiller
    • Eozinofiller
    • Parçalı Olmayan Lökositler (Agranulositler, MNL)
    • Lenfositler
    • Monositler
    • Trombositler (Platelletler)
    Hücre Hücre Özellikleri
    Eritrositler

    Eritrositler : Eritrositler , kanın en yoğun hücre grubudur. Kandaki ertrositlerin hacminin, kan hacmine oranına Hematokrit denir. Bu değer, kadınlarda %38-46 ; erkeklerde ise, % 40-54 arasında değişir. Eritrositler içinde bulunan hemoglobin molekülü, eritrositin temel işlevi olan gaz transportunu sağlamaktadır. Bu molekül, akciğerlerde oksijen bağlayarak, vücut hücrelerine taşımakta, oradan aldığı atık madde olan karbondioksiti de akciğerlere taşıyarak, vücuttan uzaklaştırılmasını temin etmektedir. Normal hemoglobin düzeyi, 12-16,5 gr/dL arasındadır. 12 gr altındaki hemoglobin düzeyleri, anemiyi (kansızlığı) işaret eder ve nedenlerinin araştırılması gerekir. Normalde, kanın her mikrolitresinde 4 - 6,5 milyon eritrosit bulunmaktadır.
    Kan bankalarında, ağırlıklı olarak Eritrosit içeren kan komponentleri yani Eritrosit Süspansiyonları elde edilmektedir. Böylece kanın plazma kısmı ayrıştırılmış olmakta ve hastaya gereksiz olarak plazma verilmesi engellenmiş olunmaktadır. Bunun bir avantajı da, ayrıştırılmış olan plazma, dondurularak saklanabilmekte ve plazma ihtiyacı olan başka bir hastada kullanılabilmektedir. Bir kısım plazmadan da, kan ürünleri elde edilebilmekte ve bu ürünlere ihtiyaç duyan hastalara verilmektedir.

    Lökositler Lökositler, çekirdeklerinin yapısına göre parçalı (Granülositler) ve Parçasız (Agranülositler) olarak ikiye ayrılırlar. Lökositler, kanda 4.000-10.000 hücre/mikrolitre düzeyinde bulunurlar. Bu sayının 10.000 üzerine çıkmasına lökositoz denir. Bunun nedeni genellikle enfeksiyon hastalıkları olmakla birlikte, daha pek çok sebebi olabilmektedir.Yine lökosit sayısının 4.000'den düşük olmasına ise lökopeni denir. Bu durumunda pek çok sebebi vardır. Lökositlerin temel işlevi, vücudun savunmasıdır. Her lökosit biçiminin farklı özellik ve görevleri bulunmaktadır.
    Granülositler

    Nötrofiller : Bu hücrenin ana işlevi, vücuda zararlı olan yabancı materyalleri bulmak ve tahrip etmektir. Bulduğu yabancı materyali, fagositoz denen bir yöntemle içine alır ve içindeki çeşitli enzimlerle tahrip eder.

    Bazofiller : Bazofillerin de fagositoz yeteneği vardır ama asıl fonksiyonunu, çeşitli maddeler salgılayarak gösterir.

    Eozinofilller : Eozinofiller de nötrofiller gibi yabancı materyali yok etmek görevi olan hücrelerdir. Özellikle, parazitlere bağlı enfeksiyonlarda belirgin rol oynarlar.
    Agranulositler

    Monositler ve Makrofajlar : Bu hücreler fagositoz yapma yeteneğindedir ve lenfositlerle direkt veya indirekt yoldan bağışıklık sisteminin regulasyonunda önemli rol oynarlar. Monositlerin dokularda bulunan şekline makrofaj denir.

    Lenfositler : Bu hücreleri bağışıklık yanıtının humoral kısmını oluştururlar. Çok çeşitli fonksyonlara sahip bu hücrelerin en temel işlevi, mikroorganizmaları tanıyıp, onlara karşı antikor yapımını gerçekleştirmektir.
    Trombositler

    Trombositler : Trombositler kanın en küçük hücreleridir ve eritrositler gibi çekirdeksizdirler. Normalde kanın bir mikrolitresinde 100.000-400.000 kadar trombosit vardır. Esas özellikleri, pıhtılaşmada oynadıkları önemli roldür. Kan bankalarında, tam kandan ayrıştırılmak suretiyle Trombosit Süspansiyonları elde edilmekte ve sadece bu hücreye gereksinimi olan hastalarda kullanılabilmektedir. Trombosit süspansiyonları, aferez yoluyla da elde edilebilmektedir.

    HÜCRE Yoğunluk (g/mL) Hacim (femtolitre)
    Trombositler 1,058 16
    Monositler 1,062 740
    Lenfositler 1,070 230
    Nötrofiller 1,082 270
    Eritrositler 1,100 87


    KAN KOMPONENTLERİ

    Kan komponentleri, tam kandan değişik yöntemlerle hazırlanan farklı özelliklerdeki konsantrelerdir.
    Antikoagülan Solüsyonlar:
    Torba içine alınan kanın pıhtılaşmasını engellemek ve içindeki hücrelerin yaşam sürelerini uzatmak için kullanılan solüsyonlardır. En yaygın olarak kullanılanları:
    • CPDA-1 : Citrate-Phosphate-Dextrose-Adenin
    • CPD : Citrate-Phosphate-Dextrose
    • ACD : Acid-Citrate-Dextrose
    • SAGM : Saline(NaCl)- Adenin-Glucose-Mannitol (SAGM bir antikoagülan değil, ek solüsyondur.)
    Yukarıda bahsedilen solüsyonlarda bulunan kimyasalların temel özellikleri:
    • Citrate : Sitrat, kalsiyum ile birleşerek koagülasyon sisteminin aktivasyonunu engeller.
    • Phosphate : 2,3 dPG düzeyini normal seviyede tutarak, eritrositlerin oksijen afinitesinin normal kalmasına yardımcı olur.
    • Adenin : ATP sentezinde etkilidir ve azalan ATP’nin yerine konması için kullanılır.
    Kullanılan antikoagülan solüsyonun kana oranı 1:7 olmalıdır. Bu oran büyüdüğünde sitrat toksisitesi; küçüldüğünde ise, agregatlar oluşabilmektedir.
    A. Eritrosit Süspansiyonları
    1. Eritrosit Süspansiyonu (Red Cells)
    2. Buffy-coat’u ayrılmış E.S. (Red Cells-BCR)
    3. Ek solüsyonda E.S. (Red Cells in AS)
    4. Buffy-coat’u ayrılmış ek solüsyonda E.S. (Red Cells in AS-BCR)
    5. Yıkanmış E.S (Washed Red Cells)
    6. Lökositten arındırılmış E.S. (Red Cells, leucocyte depleted)
    7. Dondurulmuş E.S. (Cryopreserved Red Cells)
    I. Eritrosit Süspansiyonlarının Hacim, EVF, Hb, lökosit ve platellet miktarlarına ait kriterler.
    Komponent Volume EVF* Hb Lökosit Platellet
    E.S 280 ± 50 mL 0,65-0,75 > 45 g/unit < 3x10^9 / unit
    RC-BCR 250 ± 50 mL 0,65-0,75 > 43 g/unit < 1,2x10^9 / unit < 10^10 / unit
    RC-AS Yönteme bağlı 0,50-0,70 > 45 g/unit < 3x10^9 / unit
    RC-AS-BCR Yönteme bağlı 0,50-0,70 > 43 g/unit < 1,2x10^9 / unit < 10^10 / unit
    WRC 280 ± 60 mL 0,65-0,75 > 40 g/unit < 5x10^8 / unit
    RC-LD 280 ± 50 mL 0,65-0,75 > 40 g/unit < 1x10^6 / unit
    CRC > 185 mL 0,65-0,75 > 36 g/unit < 0,1x10^9 / unit
    * EVF : Eritrosit Hacim Fraksiyonu
    II. Temel Özellikler:
    1. Eritrosit Süspansiyonu (R.C):
    Santrifügasyonu takiben, plazmanın ikinci bir torbaya aktarılması ile elde edilen bir komponenttir. Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır. Saklama süresi CPDA-1 içinde 35 gün , ACD içinde ise 21 gündür.
    2. Buffy-Coat&#8217;u Ayrılmış E.S. (RC-BCR)
    Tam kandan plasma ve buffy-coat tabakasının ayrıştırılması ile elde edilen bir komponenttir. Santrifügasyondan sonra plazma extraksiyonu yapılır. Ardından ikinci bir torbaya 40-60 mL kadar extraksiyona devam edilerek, buffy-coat&#8217;un tamamen uzaklaştırılması sağlanır. Son aşamada ise, istenen EVF değerini yakalamak için, plazmadan yeterli miktarda hacim, süspansiyon üzerine geri aktarılır. Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır. Saklama süresi CPDA-1 içinde 35 gün , ACD içinde ise 21 gündür.
    3. Ek Solüsyonda E.S. (RC-AS)
    Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbadaki ek solüsyon (SAGM gibi), eritrosit kitlesi üzerine ilave edilir. Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır. Saklama süresi (SAGM için) 42 gündür.
    4. Buffy-Coat&#8217;u Ayrılmış-Ek Solüsyonda E.S. (RC-AS-BCR)
    Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbaya Buffy-coat extrakte edilir ve dördüncü torbadaki ek solüsyon (SAGM gibi), eritrosit kitlesi üzerine ilave edilir. Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır. Saklama süresi (SAGM için) 42 gündür.
    5. Yıkanmış E.S. (WRC)
    Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbadaki isotonik solüsyon eritrosit kitlesi üzerine boşaltılır ve tekrar santrifüge edilerek, solüsyon extrakte edilir. Gerektiğinde dörtlü-beşli torbalar kullanılarak aynı işlemler tekrarlanabilir. Bu işlemler +4 °C ısıda yapılmalıdır. Süspansiyon oda ısısında yapıldıysa 6 saat; +4 °C ısıda hazırlandıysa 24 saat içinde kullanılmalıdır.
    6. Lökositten Arındırılmış E.S. (RC-LD)
    Buffy coat&#8217;un ayrıştırılması ve filtrasyon gibi değişik yöntemler uygulanır, ancak en iyi sonuçlar her iki yöntemin birlikte kullanıldığı çalışmalarda alınmıştır. Lökositlerin filtreye adhezyonu prensibiyle çalışan veya daha gelişmiş üçüncü jenerasyon filtrelerin kullanılması ile lökositlerin %99-99,9&#8217;u ortamdan uzaklaştırılabilmektedir. Depolama öncesi filtrasyon tavsiye edilmektedir. Bu işlem kan bağışını takiben 48 saat içinde yapılmalıdır.
    7. Dondurulmuş E.S. (FRC)
    Kandan, eritrosit izolasyonu sağlandıktan sonra, kryoprotektant (Hücrenin donması sırasında içindeki kristalleşmeyi önler ve genel olarak gliserol kullanılır) bir madde kullanılarak &#8211;80 C°&#8217;de, eritrositlerin dondurulması ile elde edilen bir komponenttir. Kullanmak üzere çözdürüldüğünde yıkanmalı ve isotonik bir solüsyonla süspanse edilmelidir ve 24 saat içinde kullanılmalıdır.????:

    < Resmi açmak için tıklayın >


    Eritrositleri dondurmak için 2 teknik kullanılmaktadır: Yüksek gliserol (%40 w/v) ve düşük gliserol (%17 w/v) teknikleri. Her iki metod da yıkama ve degliserolizasyon prosedürlerini içerir.
    Yüksek gliserol tekniği ile hazırlanmış komponent &#8211;60 C° ile &#8211;80 C° arasında saklanır. Düşük gliserol tekniği ile hazırlanmış olan komponent ise, buhar fazlı sıvı nitrojen içinde &#8211;140 C° ile &#8211;150 C° arasında saklanır. Bu koşullarda 10 yıl muhafaza edilebilir.
    III. Endikasyon ve Kontrendikasyonlar:
    Komponent Endikasyonlar Kontrendikasyonlar
    R.C Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı, HLA alloimmünizasyonu, demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar
    RC-BCR* Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı , demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar
    RC-AS Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA) , HLA alloimmünizasyonu, prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 7 gün içinde kullanılmalıdır).
    RC-AS-BCR* Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA),prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 7 gün içinde kullanılmalıdır).
    WRC Tek endikasyonu ,Ig&#8217;lere karşı, özellikle IgA&#8217;ya karşı ciddi allerjik reaksiyonlardır. Uygunluk testleri yapılmış olmalıdır.
    RC-LD* Lökosit antikorlarına (HLA) karşı alloimmünizasyonu olduğu bilinen kişilerde ve CMV bulaşının önemli düzeyde risk taşıdığı durumlarda endikedir. Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA), prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 5 gün içinde kullanılmalıdır).
    CRC Özellikle otolog transfüzyonlar için hazırlanır. Şart olmamakla birlikte RC-LD endikasyonları için de kullanılabilir/ Uygunluk testleri yapılmış olmalıdır. Açık sistemde yapıldıysa, bakteriyal kont*****syon açısından dikkatli olunmalıdır.
    * lökositten fakir / arındırılmış süspansiyonların kullanım endikasyonlarından aşağıda ayrıca bahsedilmiştir.
    IV. Lökositten Fakir / Arındırılmış E.S Kullanım Endikasyonları
    Lökositlerin risk yaratacağı durumlarda kullanılırlar. Bu durumlar şöyle özetlenebilir:
    1. Gebeler (Bebek için) ve intrauterin transfüzyon
    2. Yenidoğan bebekler ve exchange transfüzyon
    3. Konjenital veya akkiz immün yetmezlik veya immünsupresyon
    4. Lösemi ve talasemi gibi sık transfüzyon gerektiren hastalar
    5. Kemik iliği transplantasyonu olacak / olmuş hastalar
    6. Tüm transplant hastaları
    V. Yan Etkiler
    Yan Etki R.C. RC-BCR RC-AS RC-AS-BCR WRC RC-LD CRC
    Dolaşım Yüklenmesi + + + + + + +
    Hemolitik Reaksiyonlar + + + + + + 0
    Non-hem. Reaksiyonlar + + + + 0 Nadiren 0
    HLA Alloimmünizasyonu + + + + + Nadiren 0
    Viral Bulaş + + + + + Nadiren +
    Protozoal Bulaş + + + + + + +
    Sepsis (Kont*****syon) + + + + + + +
    Posttransfüzyon Purpurası + + + + + + 0
    Sifiliz Bulaşı + + + + + + 0
    Posttransfüzyonal AC Hasarı + + 0 0 0 + 0
    Elektrolit İmbalansı + + + + 0 + 0
    Yan etkiler, hemen hemen her E.S türevinde görülmekle birlikte, görülme sıklıkları farklıdır. Riskler her komponent için farklı oranlar taşımakta ve % 0&#8217;a indirilememektedir. Ancak özellikle, lökositten fakir ve arındırılmış süspansiyonlarla yıkanmış süspansiyonlarda istenmeyen etki olasılığı, diğerlerine göre daha azdır.
    VI. Kalite Esasları
    Tam Kanın Kalite Esasları
    Kontrol Parametreleri Kalite Gereksinimleri Kontrol Sıklığı Laboratuar
    ABO , Rh(D) Gruplama Tamamı Grup Lab.
    Anti-HIV 1/2 abs Negatif Tamamı Tarama lab.
    HBsAg Negatif Tamamı Tarama lab.
    ALT (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab.
    HBc-ab (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab.
    HCV - Ab Negatif Tamamı Tarama lab.
    Syphilis Negatif Tamamı Tarama lab.
    CMV - Ab (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab.
    HTLV - Abs (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab.
    Hacim 450 mL (-/+ %10) Ürünlerin %1'inde İşlem lab.
    Eritrosit Süspansiyonunun (R.C.) Kalite Esasları
    Tam kanın kalite esaslarına ek olarak aşağıdaki kriterler (Diğer eritrosit süspansiyonları için sayfanın başında "A" kısmına bakınız) :
    Kontrol Parametreleri Kalite Gereksinimleri Kontrol Sıklığı Laboratuar
    Hacim - Volume 280 mL (-/+ 50 mL) Ürünlerin %1'inde İşlem lab.
    EVF 0,65 - 0,75 Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab
    Haemoglobin > 45g / unit Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab
    Stok sonu hemoliz < eritrosit kitlesinin %0,8'i Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab

    B. TROMBOSİT SÜSPANSİYONLARI
    1. Trombosit Süspansiyonu
    Tam kandan santrifügasyon yolu ile elde edilirler. Her bir ünite ortalama 50 mL (40-70 mL) hacmindedir ve herbiri en az 5,5x10^10 kadar trombosit içerir. Komponent, platellet saklama dolabında 20-24 C° ısı aralığında 5 gün saklanabilir ancak fatal seyirli transfüzyona bağlı bakteriyal sepsislerin büyük çoğunluğu trombosit süspansiyonlarından kaynaklanmaktadır. Bu sebeple uzun süre saklanmadan kullanılması daha uygun bir yaklaşım olacaktır.
    Platellet saklama olmadığı durumlarda, manual olarak veya herhangi bir ajitatörle sürekli ajite edilmeli ve kan alımını takiben 4-6 saat içerisinde ise, transfüze edilmelidir.
    Kullanım Endikasyonları :
    Özellikle kanamayı durdurmaya veya önlemeye yetmeyecek sayıda trombosit bulunduğu veya sayıca yeterli olduğu halde fonksiyonel açıdan yetersiz platelletlerin söz konusu olduğu durumlarda kullanılmalıdır.
    Platellet sayısı 100.000/mm3 olan stabil hastalarda trombosit süspansiyonu kullanmanın gereği yoktur. Kullanılacak miktar, altta yatan hastalığa ve eğer varsa, kanamanın hızına bağlıdır. Bu nedenle kanamanın durdurulması ve hemostazın sağlanması için başlangıç dozu olarak, 1 ü/10 kg önerilmektedir. Bu da yaklaşık bir standart olarak 5-6 ünite demektir.
    2. Trombositten Zengin Plazma
    Trombosit süspansiyonu ile içerdiği plazma hacmi dışında aynı özelliklere sahiptir. Platelletten zengin plazmanın her bir ünitesi, yaklaşık 200 mL kadar plazma içerir. Bu sebeple hastaya hacim yüklenmesi istenmiyorsa, trombosit süspansiyonu tercih edilmelidir.

    C. PLAZMA KOMPONENTLERİ
    1. Plazma
    Kan alımından sonra santrifügasyonla ayrıştırma ile elde edilir. Kullanım süresi, kullanılan antikoagülan solüsyona bağlı olarak 25-40 gün arasında değişmektedir ve 2-6 C° ısı aralığında muhafaza edilir.
    Kullanım Endikasyonları :
    Faktör V ve VIII dışındaki koagülasyon faktörlerinin replasmanında ve warfarin etkisinin geri döndürülmesinde kullanılır.
    2. Taze Donmuş Plazma
    Kan alımın takiben 6-8 saat içerisinde plazmanın ayrıştırılıp dondurulması ile elde edilen bir kan komponentidir. Koagülasyon faktörleri açısında oldukça zengin bir üründür. Özellikle, plazmadan farklı olarak Faktör VIII ve V içeriği açısından zengindir. Bunlara ilaveten, faktör II, VII, IX, X, XI ve antitrombin III de içermektedir. Kullanım öncesi plazma çözücülerde 37 C°&#8217;de çözülür ve 4-6 saat içerisinde kullanılır. Taze donmuş plazma&#8217;nın saklanma koşulları aşağıdaki tablo&#8217;da verilmiştir.
    Isı Aralığı Saklama Süresi
    -18 C° ile &#8211;25 C° 3 ay
    -25 C° ile &#8211;30 C° 6 ay
    < -30 24 ay
    Kullanım Endikasyonları :
    İzole Koagülasyon Faktör yetersizliğinin tedavisi, Warfarin etkisinin geri döndürülmesi, Masif Kan Transfüzyonu, Antitrombin III yetersizliği, İmmün yetersizlikler ve Trombotik trombositopenik purpura olarak sayılabilir.
    Kullanım dozu altta yatan hastalığa bağlı olarak değişmektedir. Ancak standart doz olarak, 12-15 mL/kg olarak verilebilir. 70 kg&#8217;lık bir erişkin için bu doz, 4-5 ünite olarak hesaplanabilir.
    3. Cryopresipitat
    TDP&#8217;den elde edilen ve özellikle fibrinojen açısından çok zengin bir kan komponentidir. Her bir ünite 10-15 mL hacimdedir ve her ünite, en az 80 ünite Faktör VIIIc ve 150 mg Fibrinojen içerir. Bununla birlikte, orjinalinin %50&#8217;si kadar vWF ve %25&#8217;i kadar da Faktör XIII ihtiva etmektedir. Saklama koşulları, Taze Donmuş Plazma ile aynıdır.
    Kullanım Endikasyonları :
    Fibrinojen replasmanı, Hemofili A hastalarında Faktör VIII replasmanı, Von Willebrand Hastalığı ve Faktör XIII replasmanı olarak sayılabilir.
    Tedavi dozu, 70 kg için 10 ünitedir.
    4. Supernatant Plazma
    Cryopresipitatı ayrıldıktan sonra geriye kalan plazmadır. Sadece, trombotik trombositopenik purpuralarda kullanılır
     


    Yazan: kum kзđiśi
Yüklüyor...
23/09/2018 - 21:56