sekinardi
Üye
EKFİİL (EK EYLEM) konusunun özeti tam anlayacagınız gibi
EKFİİL (EK EYLEM)
İsim soylu sözcüklerin yüklem olarak kullanılmasını sağlayan eklere denir. Dört şekli vardır. Bunlara –imek fiilleri de denir.
a) Di’li geçmiş zaman şekli:
-Bugün hava güzeldi
-güzeldim, güzeldin, güzeldi, güzeldik, güzeldiniz, güzeldiler
b) Miş’li geçmiş zaman şekli:
- Saçların umduğumdan da uzunmuş
- uzunmuşum, uzunmuşsun, uzunmuş, uzunmuşuz, uzunmuşsunuz, uzunmuşlar
c) Şart şekli:
-Hava güzelse yürüyüş yaparız
-çalışkansam, çalışkansan, çalışkansa, çalışkansak, çalışkansanız, çalışkansalar
Not: Genellikle yan cümlenin yüklemi olurlar.
d) Geniş Zaman Şekli:
-Bugün seni arayan kimdi?
-kimdim, kimdin, kimdir, kimdik, kimdiniz, kimdiler
*Ekfiilin geniş zaman şekli (-dir) çekimli fiillere gelerek kesinlik veya ihtimal anlamları bildirir. Buna aynı zamanda bildirme eki de denir . Örnek;
- Zil şimdiye çalmıştır (ihtimal)
- Otobüs kalkmıştır (ihtimal)
- Ders burada bitmiştir (kesinlik)
Alıştırmalar:
-Şu karşıdan gelen Ali (ekfiilin geniş zaman üçüncü şahıs şekli her zaman yazılmayabilir)
-Derslerine çok çalışırsan istediğini elde etmemen işten değil
-Ben inadına sevmişim be arkadaş
-Eskiden de çok çalışkandım
FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER)
Fiillerden türeyerek isim, sıfat, ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- ölmek kaderde var bize üzüntü vermiyor
- Lakin vatandan ayrılışın ıstırabı zor.
1- İsim fiiller: -mak, -mek, -me, -ma, -ış, -iş, -uş, -üş ekleriyle yapılır.
Fiilden türeyerek isim görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- gülmek, gülme, bakmak, bakma, yazma, yazış, geliş, gülüş
*İsim fiiller hal eklerini alabilirler
-Onun bakışları içimde anlayamadığım kıpırtılar oluşturma eğilimi gösteriyor.
-yaz – ma – y – a, oku – mak – tan, sev – mek – te
*Tamlamalarda tamlayan ya da tamlanan olabilirler
-Arkadaşımın görüşleri
-Okumanın faydası
-Giriş bölümü
*Cümlelerde öğe olarak kullanılabilirler
-Anlamak en güzel erdemdir.
-Yüzmek sevdiğim sporlardandır.
-Çocuk oynamayı ihmal etmemelidir.
-Senin gülüşünü beğendim.
*İsim fiiller bazen bir varlık olarak da kullanılabilirler
-kavurma, sarma, dondurma, kazma
*Bazen sıfat olurlar
-dolma kalem, dönme dolap, yazma eser
2-Sıfat Fiiller: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş kısaca bu eklerle yapılır. Fiillerden türeyerek sıfat ya da isim görevinde kullanılırlar.
-gelen haber hepimizi üzdü.
-koşan çocuk, yıkılan ev, ağlayan göz, kırılan cam, kör olası göz, çıkacak can, kahrolası adam, öpülesi el,
- gelen adam yerine gelen (adlaşmış sıfat)
- tükenmez kalem, kırılmaz cam, yaramaz çocuk, utanmaz adam
- koşar adım, yazar kasa, bilir kişi, düşünür adam
- tanıdık adam, bildik kişi, okunmadık kitap, görülmedik ev, duyulmadık söz
- gelecek yıl, yapılacak iş, dövülecek adam, akacak kan, okunacak kitap
- geçmiş yıl, ermiş adam, eskimiş elbise, ezilmiş domates
NOT: - dık, -dik ve –ecek, -acak sıfat fiil ekleri kendilerinden sonra iyelik eki alarak gizlenebilirler. Bu sizleri şaşırtmasın.
-geçtiğimiz yol
-tanıdığımız adam
-duyduğumuz söz
-göreceğimiz günler
Not: Sıfat fiil eklerinde zaman söz konusudur
- gelen adam (şimdiki zaman anlamı taşıyor)
- Bilen konuşur (geniş zaman)
- Kör olası göz (gelecek zaman)
- Yazar kasa (geniş zaman)
3-Zarf fiiller (Bağ fiiller): Fiillerden türeyerek zarf ya da bağlama görevinde kullanılan sözcüklerdir.
-ince, -ip, -erek, -diğinde, -eli, -e, -ken, madan, -casına, maksızın kısaca bu eklerle yapılır.
-Çantasını eline alıp yola koyuldu (bağlama)
-Ağlayıp sızladı, düşüp kalktı, gidip geldi, yiyip içti
-Gülerek konuştu (durum bildiriyor)
-Sinirlenerek çıktı
-Elini yıkamadan sofraya oturdu
-Okula gitmeden bana uğra (zaman bildiriyor)
-Yatmadan ödevlerini bitirmelisin(zaman)
-Güle güle git, koşa koşa gel, düşe kalka yürüdü, göz göre göre gitti
-Gelince beni gör (zaman)
-Okuyunca anlarsın (koşul)
-Sen gideli güller soldu gül pembe
-gelirken, okurken, yazarken, bakarken (zaman)
-Ben doğarken ölmüşüm abi!
Not: -ken bağfiil eki isim soylu sözcüklere de gelebilir örnek; Paris’teyken, çocukken
-Gelir gelmez aradı
-Yatar yatmaz uyudu
-Sorar sormaz cevap verdi (zaman)
-Ara vermeksizin çalışıyor.
-Gözünü kırpmaksızın bakıyordu.
-Fabrikaya geldikçe bana da uğrardı (zaman)
-Yaşadıkça anlıyordu okumanın önemini.
-Ağladıkça açılırsın yavrum ağla ağla.
-Telefon çaldığında kahvaltı yapıyordum.
FİİL ÇATISI
Fiillerin öznelerine ve nesnelerine göre olan özelliklerine denir.
Fiil çatısı deyince etken, edilgen, dönüşlü, işteş, ettirgen , geçişli, geçişsiz, oldurgan aklımıza gelecek.
A)Öznelerine Göre Fiiller (Özne – Yüklem ilişkisi)
a) Etken Fiiller:
*kim? veya ne ? sorularına cevap veren yani öznesi olan fiillerdir.
-Özlemle beklediğimiz günlere kavuştuk
-Biraz sonra misafirler gelecek
-Esra bu ödevi iki günde bitirir.
-Çocuklar bahçede koşuyorlar
-Tren beklediğimiz saatte gelir herhalde.
-Otobüsümüz birazdan hareket edecek
-Hakkı’nın nihayet aklı başına geldi de ders çalışıyor.
b) Edilgen Fiiller:
*Kim veya ne sorularına cevap vermezler
*-l veya –n ekleri mutlaka bulunur
* "kim tarafından" sorusuna gerçek veya uydurma bir cevap verirler
-Ağaçlar budandı
-Kapı çalındı.
-Evdeki bütün eşyalar bahçeye taşındı.
-Bu olaya gülünür.
-Yuvadaki kuş yavruları çocuklarca yakalandı.
-Ödevler öğretmen tarafından kontrol edildi.
c) Dönüşlü Fiiller:
* -l veya –n eki mutlaka bulunur.
*Öznenin yaptığı işten yine özne etkilenir.
-Ayşe ılık suyla tertemiz yıkandı.
-Kedi kaşındı.
-Kadın bu olaya çok üzüldü.
-Adam işten atıldığını duyunca bayıldı
-Kadınlar eskiden ağıt yakarak dövünürdü.
-Konuşulanlardan sıkılınca bir köşeye çekildi.
d) İşteş Fiiller:
*Karşılıklı veya beraberce yapma anlamı taşır.
*-ş, -ış, -iş, -uş, üş ekleriyle yapılırlar
*İşteşlik -ş eklerine kadar olan yerde aranır.
-Fiyat konusunda anlaştık
-Yarın bu konuyu bir daha görüşeceğiz.
-atışmak, itişmek, çekişmek, vuruşmak, dövüşmek, mektuplaşmak, yazışmak, ağlaşmak, gülüşmek, koşuşmak, kaçışmak, uçuşmak
Not: Kök halinde işteş fiiller de vardır örnek; savaşmak, barışmak, yarışmak, güreşmek
Not: güzelleşmek, esmerleşmek, karışmak, oluşmak bunlar niteliğinde değişiklik olan fiillerdir. İşteş değildir.
e) Ettirgen Fiiller: -t, -r, -tır ekleriyle yapılır.Öznenin işi başkasına yaptırma anlamı taşıyan fiillerdir.
-Bu kitabı Ali’ye okuttum
-Ayakkabıları boyattım
-içirmek, okutturmak, aldırmak, getirtmek, içirtmek, uçurtmak
B)Nesnelerine Göre Fiiller (Nesne – Yüklem İlişkisi)
a) Geçişli Fiil: Öznenin yapmış olduğu eylem bir başka kişi veya varlığı etkiliyorsa bu tür eylemlere geçişli eylem denir. Nesne almaya müsait veya nesne alan fiillerdir. Ne?, Neyi?, Kimi? Sorularına cevap veriyorsa geçişli fiil olurlar.
-Ali kitap okuyor
-Eda defterini buldu
-Sabahtan beri yazıyor
-Ben yıkadım
-ezberledi, düşünüyor, kırmış, çaldı, taşıdı, tuttu, kesti, pişirdi, yedi
b) Geçişsiz Fiil: Nesnesi olmayan veya nesne almaya müsait olmayan fiillerdir.
-Ali bugün çok uyumuş
-Adam genç yaşta kara sevdaya tutuldu.
-Bugün erkenden eve gideceğim
-bayıldı, düşmüş, kaçacak, uçacak, pişmiş,
c) Oldurgan Fiil: Geçişsiz bir fiil -t, -r, -tır ekleriyle geçişli hale getirilirse oldurgan fiil olur.
-bayıldı – bayılttı
-düştü – düşürdü
-kaçtı – kaçırdı
-pişti – pişirdi
-uçtu – uçurdu
-indi – indirdi
-oturdu – oturttu
ALIŞTIRMALAR
Aşağıdaki cümlelerin fiillerinin:
a) Çatısını
b) Zamanını
c) Şahsını
d) Yapısını bulunuz.
1-Seni sevdiğimden haberin var mı?
2-Kardeşi ölünce çocukları o büyüttü
3-Okulun açılmasıyla ilgili tüm hazırlıklar bitirildi
4-Görüştüğümüzde oğlun hep seni soruyor
5-Kapıyı sıkıca kapatıyor.
6-Bir gürültü geldi.
7-Tutuklular bayram sabahı aileleriyle ilk kez görüştürülecek
8-İstanbul’u bana Yahya Kemal sevdirdi
9-İnsanlar doğuyor, büyüyor ve ölüyorlar
10-Bu kadar yazıyı kaç günde yazdın
11-Yarın eve gelince mutlaka seni sorar.
12-Mecnun Leyla’yı yıllarca arar ama bulamaz
13-Öğrenciler koridorda koşuşmasınlar
14-Paraya olan ihtiyacımızdan dolayı evimiz çok ucuza satıldı.
15-Kahveler içilecek, keyifler sorulacak
16-Elbiselerimi bu terziye diktiriyorum.
17-Tren rötar yapınca iki saat uyudum.
18-Hayata atıldığımda daha bıyığı terlememiş bir çocuktum
19-Yere düşen çocuğun başına üşüştüler
20-Gurbet duygusu beni boğunca oturmuş bir türkü söylemiştim.
21-Yıllardır bu şehirde oturuyoruz, böylesini de hiç görmemişiz.
--------------- Ekleme ---------------
bu konudan yararlanıpta bi teşekkür etmeyen olursa !!!!!!!!! yazık olur
İsim soylu sözcüklerin yüklem olarak kullanılmasını sağlayan eklere denir. Dört şekli vardır. Bunlara –imek fiilleri de denir.
a) Di’li geçmiş zaman şekli:
-Bugün hava güzeldi
-güzeldim, güzeldin, güzeldi, güzeldik, güzeldiniz, güzeldiler
b) Miş’li geçmiş zaman şekli:
- Saçların umduğumdan da uzunmuş
- uzunmuşum, uzunmuşsun, uzunmuş, uzunmuşuz, uzunmuşsunuz, uzunmuşlar
c) Şart şekli:
-Hava güzelse yürüyüş yaparız
-çalışkansam, çalışkansan, çalışkansa, çalışkansak, çalışkansanız, çalışkansalar
Not: Genellikle yan cümlenin yüklemi olurlar.
d) Geniş Zaman Şekli:
-Bugün seni arayan kimdi?
-kimdim, kimdin, kimdir, kimdik, kimdiniz, kimdiler
*Ekfiilin geniş zaman şekli (-dir) çekimli fiillere gelerek kesinlik veya ihtimal anlamları bildirir. Buna aynı zamanda bildirme eki de denir . Örnek;
- Zil şimdiye çalmıştır (ihtimal)
- Otobüs kalkmıştır (ihtimal)
- Ders burada bitmiştir (kesinlik)
Alıştırmalar:
-Şu karşıdan gelen Ali (ekfiilin geniş zaman üçüncü şahıs şekli her zaman yazılmayabilir)
-Derslerine çok çalışırsan istediğini elde etmemen işten değil
-Ben inadına sevmişim be arkadaş
-Eskiden de çok çalışkandım
FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER)
Fiillerden türeyerek isim, sıfat, ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- ölmek kaderde var bize üzüntü vermiyor
- Lakin vatandan ayrılışın ıstırabı zor.
1- İsim fiiller: -mak, -mek, -me, -ma, -ış, -iş, -uş, -üş ekleriyle yapılır.
Fiilden türeyerek isim görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- gülmek, gülme, bakmak, bakma, yazma, yazış, geliş, gülüş
*İsim fiiller hal eklerini alabilirler
-Onun bakışları içimde anlayamadığım kıpırtılar oluşturma eğilimi gösteriyor.
-yaz – ma – y – a, oku – mak – tan, sev – mek – te
*Tamlamalarda tamlayan ya da tamlanan olabilirler
-Arkadaşımın görüşleri
-Okumanın faydası
-Giriş bölümü
*Cümlelerde öğe olarak kullanılabilirler
-Anlamak en güzel erdemdir.
-Yüzmek sevdiğim sporlardandır.
-Çocuk oynamayı ihmal etmemelidir.
-Senin gülüşünü beğendim.
*İsim fiiller bazen bir varlık olarak da kullanılabilirler
-kavurma, sarma, dondurma, kazma
*Bazen sıfat olurlar
-dolma kalem, dönme dolap, yazma eser
2-Sıfat Fiiller: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş kısaca bu eklerle yapılır. Fiillerden türeyerek sıfat ya da isim görevinde kullanılırlar.
-gelen haber hepimizi üzdü.
-koşan çocuk, yıkılan ev, ağlayan göz, kırılan cam, kör olası göz, çıkacak can, kahrolası adam, öpülesi el,
- gelen adam yerine gelen (adlaşmış sıfat)
- tükenmez kalem, kırılmaz cam, yaramaz çocuk, utanmaz adam
- koşar adım, yazar kasa, bilir kişi, düşünür adam
- tanıdık adam, bildik kişi, okunmadık kitap, görülmedik ev, duyulmadık söz
- gelecek yıl, yapılacak iş, dövülecek adam, akacak kan, okunacak kitap
- geçmiş yıl, ermiş adam, eskimiş elbise, ezilmiş domates
NOT: - dık, -dik ve –ecek, -acak sıfat fiil ekleri kendilerinden sonra iyelik eki alarak gizlenebilirler. Bu sizleri şaşırtmasın.
-geçtiğimiz yol
-tanıdığımız adam
-duyduğumuz söz
-göreceğimiz günler
Not: Sıfat fiil eklerinde zaman söz konusudur
- gelen adam (şimdiki zaman anlamı taşıyor)
- Bilen konuşur (geniş zaman)
- Kör olası göz (gelecek zaman)
- Yazar kasa (geniş zaman)
3-Zarf fiiller (Bağ fiiller): Fiillerden türeyerek zarf ya da bağlama görevinde kullanılan sözcüklerdir.
-ince, -ip, -erek, -diğinde, -eli, -e, -ken, madan, -casına, maksızın kısaca bu eklerle yapılır.
-Çantasını eline alıp yola koyuldu (bağlama)
-Ağlayıp sızladı, düşüp kalktı, gidip geldi, yiyip içti
-Gülerek konuştu (durum bildiriyor)
-Sinirlenerek çıktı
-Elini yıkamadan sofraya oturdu
-Okula gitmeden bana uğra (zaman bildiriyor)
-Yatmadan ödevlerini bitirmelisin(zaman)
-Güle güle git, koşa koşa gel, düşe kalka yürüdü, göz göre göre gitti
-Gelince beni gör (zaman)
-Okuyunca anlarsın (koşul)
-Sen gideli güller soldu gül pembe
-gelirken, okurken, yazarken, bakarken (zaman)
-Ben doğarken ölmüşüm abi!
Not: -ken bağfiil eki isim soylu sözcüklere de gelebilir örnek; Paris’teyken, çocukken
-Gelir gelmez aradı
-Yatar yatmaz uyudu
-Sorar sormaz cevap verdi (zaman)
-Ara vermeksizin çalışıyor.
-Gözünü kırpmaksızın bakıyordu.
-Fabrikaya geldikçe bana da uğrardı (zaman)
-Yaşadıkça anlıyordu okumanın önemini.
-Ağladıkça açılırsın yavrum ağla ağla.
-Telefon çaldığında kahvaltı yapıyordum.
FİİL ÇATISI
Fiillerin öznelerine ve nesnelerine göre olan özelliklerine denir.
Fiil çatısı deyince etken, edilgen, dönüşlü, işteş, ettirgen , geçişli, geçişsiz, oldurgan aklımıza gelecek.
A)Öznelerine Göre Fiiller (Özne – Yüklem ilişkisi)
a) Etken Fiiller:
*kim? veya ne ? sorularına cevap veren yani öznesi olan fiillerdir.
-Özlemle beklediğimiz günlere kavuştuk
-Biraz sonra misafirler gelecek
-Esra bu ödevi iki günde bitirir.
-Çocuklar bahçede koşuyorlar
-Tren beklediğimiz saatte gelir herhalde.
-Otobüsümüz birazdan hareket edecek
-Hakkı’nın nihayet aklı başına geldi de ders çalışıyor.
b) Edilgen Fiiller:
*Kim veya ne sorularına cevap vermezler
*-l veya –n ekleri mutlaka bulunur
* "kim tarafından" sorusuna gerçek veya uydurma bir cevap verirler
-Ağaçlar budandı
-Kapı çalındı.
-Evdeki bütün eşyalar bahçeye taşındı.
-Bu olaya gülünür.
-Yuvadaki kuş yavruları çocuklarca yakalandı.
-Ödevler öğretmen tarafından kontrol edildi.
c) Dönüşlü Fiiller:
* -l veya –n eki mutlaka bulunur.
*Öznenin yaptığı işten yine özne etkilenir.
-Ayşe ılık suyla tertemiz yıkandı.
-Kedi kaşındı.
-Kadın bu olaya çok üzüldü.
-Adam işten atıldığını duyunca bayıldı
-Kadınlar eskiden ağıt yakarak dövünürdü.
-Konuşulanlardan sıkılınca bir köşeye çekildi.
d) İşteş Fiiller:
*Karşılıklı veya beraberce yapma anlamı taşır.
*-ş, -ış, -iş, -uş, üş ekleriyle yapılırlar
*İşteşlik -ş eklerine kadar olan yerde aranır.
-Fiyat konusunda anlaştık
-Yarın bu konuyu bir daha görüşeceğiz.
-atışmak, itişmek, çekişmek, vuruşmak, dövüşmek, mektuplaşmak, yazışmak, ağlaşmak, gülüşmek, koşuşmak, kaçışmak, uçuşmak
Not: Kök halinde işteş fiiller de vardır örnek; savaşmak, barışmak, yarışmak, güreşmek
Not: güzelleşmek, esmerleşmek, karışmak, oluşmak bunlar niteliğinde değişiklik olan fiillerdir. İşteş değildir.
e) Ettirgen Fiiller: -t, -r, -tır ekleriyle yapılır.Öznenin işi başkasına yaptırma anlamı taşıyan fiillerdir.
-Bu kitabı Ali’ye okuttum
-Ayakkabıları boyattım
-içirmek, okutturmak, aldırmak, getirtmek, içirtmek, uçurtmak
B)Nesnelerine Göre Fiiller (Nesne – Yüklem İlişkisi)
a) Geçişli Fiil: Öznenin yapmış olduğu eylem bir başka kişi veya varlığı etkiliyorsa bu tür eylemlere geçişli eylem denir. Nesne almaya müsait veya nesne alan fiillerdir. Ne?, Neyi?, Kimi? Sorularına cevap veriyorsa geçişli fiil olurlar.
-Ali kitap okuyor
-Eda defterini buldu
-Sabahtan beri yazıyor
-Ben yıkadım
-ezberledi, düşünüyor, kırmış, çaldı, taşıdı, tuttu, kesti, pişirdi, yedi
b) Geçişsiz Fiil: Nesnesi olmayan veya nesne almaya müsait olmayan fiillerdir.
-Ali bugün çok uyumuş
-Adam genç yaşta kara sevdaya tutuldu.
-Bugün erkenden eve gideceğim
-bayıldı, düşmüş, kaçacak, uçacak, pişmiş,
c) Oldurgan Fiil: Geçişsiz bir fiil -t, -r, -tır ekleriyle geçişli hale getirilirse oldurgan fiil olur.
-bayıldı – bayılttı
-düştü – düşürdü
-kaçtı – kaçırdı
-pişti – pişirdi
-uçtu – uçurdu
-indi – indirdi
-oturdu – oturttu
ALIŞTIRMALAR
Aşağıdaki cümlelerin fiillerinin:
a) Çatısını
b) Zamanını
c) Şahsını
d) Yapısını bulunuz.
1-Seni sevdiğimden haberin var mı?
2-Kardeşi ölünce çocukları o büyüttü
3-Okulun açılmasıyla ilgili tüm hazırlıklar bitirildi
4-Görüştüğümüzde oğlun hep seni soruyor
5-Kapıyı sıkıca kapatıyor.
6-Bir gürültü geldi.
7-Tutuklular bayram sabahı aileleriyle ilk kez görüştürülecek
8-İstanbul’u bana Yahya Kemal sevdirdi
9-İnsanlar doğuyor, büyüyor ve ölüyorlar
10-Bu kadar yazıyı kaç günde yazdın
11-Yarın eve gelince mutlaka seni sorar.
12-Mecnun Leyla’yı yıllarca arar ama bulamaz
13-Öğrenciler koridorda koşuşmasınlar
14-Paraya olan ihtiyacımızdan dolayı evimiz çok ucuza satıldı.
15-Kahveler içilecek, keyifler sorulacak
16-Elbiselerimi bu terziye diktiriyorum.
17-Tren rötar yapınca iki saat uyudum.
18-Hayata atıldığımda daha bıyığı terlememiş bir çocuktum
19-Yere düşen çocuğun başına üşüştüler
20-Gurbet duygusu beni boğunca oturmuş bir türkü söylemiştim.
21-Yıllardır bu şehirde oturuyoruz, böylesini de hiç görmemişiz.
--------------- Ekleme ---------------
bu konudan yararlanıpta bi teşekkür etmeyen olursa !!!!!!!!! yazık olur
