Karl Heinrich Marx (okunuşu: Karl
Haynrih Marks) (5 Mayıs 1818 Trier -
14 Mart 1883 Londra) 19. yüzyılda
yaşamış filozof, politik ekonomist ve
devrimci. Komünizmin kuramsal
kurucusudur. Birçok politik ve sosyal
konuda fikri olmakla beraber, en çok
Komünist Manifesto'nun (1848) giriş
cümlesinde özetlediği tarih analiziyle
tanınır: "Şimdiye kadarki bütün
toplumların tarihi, sınıf savaşımları
tarihidir."[1] Marx, bütün sınıflı
toplumlarda olduğu gibi kapitalizmin de
kendini yok etmeye yol açacak içsel
dinamikler barındırdığına inanırdı; onun
düşüncesine göre, nasıl ki kapitalizm
eskimiş feodalizmin yerini aldıysa,
sınıfsız bir toplum olan komünizm de
"devletin proletaryanın devrimci
diktatörlüğünden başka bir şey
olmadığı" siyasal geçiş sürecinden
sonra onun yerini alacaktır.[2]
Marx, sosyoekonomik değişimlere
belirli bir tarihsel zorunluluk
perspektifinden bakardı; ona göre
kapitalizm, yapısal durumunun dinamiği
ve çatışması sonucu yerini komünizme
kesin olarak bırakacaktır:
« Modern sanayinin gelişmesi,
burjuvazinin ayaklarının altından
bizzat ürünleri ona dayanarak ürettiği
ve mülk edindiği temeli çeker alır. Şu
halde, burjuvazinin ürettiği, her
şeyden önce, kendi mezar
kazıcılarıdır. Kendisinin devrilmesi ve
proletaryanın zaferi aynı ölçüde
kaçınılmazdır. »
(Komünist Manifesto [3])
Marx, bu değişimin organize bir
devrimci hareketle geleceğini düşünür;
bu değişim, ancak uluslararası işçi
sınıfının birleşik hareketiyle meydana
gelecektir: "Bize göre komünizm, ne
yaratılması gereken bir durum, ne de
gerçeğin ona uydurulmak zorunda
olacağı bir ülküdür. Biz, bugünkü
duruma son verecek gerçek harekete
komünizm diyoruz. Bu hareketin
koşulları, şu anda varolan öncüllerden
doğarlar." (- Alman İdeolojisi)
Marx yaşadığı dönemde dünya çapında
ünlü bir isim sayılmasa da, ölümünden
kısa bir süre sonra düşünceleri dünya
işçi hareketine yön vermiştir. Marksist
Bolşeviklerin Rusya'da Ekim Devrimi'ni
gerçekleştirmesi bunun en büyük
örneğidir. 20. yüzyılda dünyada
Marksist düşünce hemen hemen bütün
ülkelerde taraftar bulmuştur.
Marksizm, akademik ve politik
çevrelerde en çok tartışılmış
konulardandır.
Yaşamı
Karl Marx,1839,çizim.
Prusya Krallığı'na bağlı Trier kentinde
yedi çocuklu Yahudi bir ailenin üçüncü
çocuğu olarak Karl Heinrich Marx
adıyla dünyaya geldi. Babası Heinrich
(1777–1838) Aydınlanma düşünürleri
Voltaire ve Rousseau'ya hayrandı.
Prusya makamları, bir Yahudi'ye hukuk
diploması vermeyeceği için Prusya'nın
resmi inancı olan Lüterciliği seçti,
Hıristiyan oldu. Annesinin ismi
Henrietta (1788–1863), kardeşlerinin
isimleri Sophie, Hermann, Henriette,
Louise, Emilie ve Caroline'dir.
Eğitimi
Marx, on üç yaşına kadar evde eğitildi.
Gymnasium'dan mezun olduktan sonra,
17 yaşında hukuk okumak için Bonn
Üniversitesi'ne kaydoldu. Marx'ın
edebiyat ve felsefe okuma isteği
babasının gelecekte kendisine
ekonomik anlamda bakamayacağı
gerekçesiyle reddedildi. Sonraki sene
babası tarafından daha saygın bir
üniversite olan Berlin'deki Friedrich-
Wilhelms Üniversitesi'ne yollandı. Bu
dönemde Marx birçok şiir ve hayat
hakkında deneme yazmıştır, bu
yazılarda üniversitedeki Genç
Hegelciler'in ateist düşüncesinin de
etkisi görülür. 1841'de "Demokritosçu
ve Epikürcü Doğa Felsefesi Arasındaki
Farklar" isimli teziyle doktorasını verdi.
Marx ve Hegelciler
Genç Hegelciler, Ludwig Feuerbach ve
Bruno Bauer etrafında toplanmış
hocaları Hegel'i eleştiren bir grup
felsefeci ve gazeteciden oluşuyordu.
Hegel'in metafizik çıkarımlarını
eleştirmelerine karşın, teolojik
boyutundan koparttıkları diyalektik
metodu dini ve politikayı analiz
etmekte kullanıyorlardı. Bu grubun bazı
üyeleri post-Aristo felsefesi ve post-
Hegelci felsefe arasında bir analoji
çizer. Bunlardan biri Max Stirner,
Feuerbach ve Bauer'i Biricik ve
Mülkiyeti (1845, "Der Einzige und sein
Eigenthum") isimli kitabıyla eleştirir, bu
ateistlerin soyut kavramları
somutlaştırarak dindar bir görünüm
kazandığını söyler. Bir Feuerbach
takipçisi olan Marx, bu kitaptan
etkilenerek Feuerbach materyalizmini
terk edip, daha sonra epistemolojik
kopuş denilecek kırılmaya yaklaşmıştır.
Bundan sonra Stirner ve Feuerbach'ı
eleştirdiği ve tarihsel materyalizm
kavramının temellerini attığı Alman
İdeolojisini (1846 Die Deutsche
Ideologie) yazar, ancak bu kitabı
yayımlayamaz.[4